وصیت شهدا

کارکرد سرمایه‌های سیاسی در بسیج مردم در دوران دفاع مقدس

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار علوم سیاسی، دانشگاه امام حسین (ع)، تهران، ایران

چکیده

در دوران دفاع مقدس، بسیج مردمی به‌عنوان یکی از ارکان اصلی مقاومت در برابر تجاوز نظامی رژیم بعث عراق به ایران، با تکیه بر سرمایه‌های سیاسی شکل گرفت. این سرمایه‌ها شامل رهبری کاریزماتیک امام خمینی (ره)، هماهنگی میان نهادهای سیاسی و انقلابی، و ساختارهای حاکمیتی بود که در جهت بسیج منابع انسانی، مالی و معنوی ایفای نقش می‌کردند. هدف این پژوهش، بررسی نحوه بهره‌گیری از سرمایه‌های سیاسی—شامل رهبری، نهادها و ایدئولوژی انقلابی—در بسیج مردمی طی هشت سال دفاع مقدس و تحلیل تأثیر این سرمایه‌ها بر تقویت همگرایی ملی و مدیریت منابع در شرایط جنگی است. این تحقیق با رویکرد کیفی و با استفاده از روش تحلیل تاریخی انجام شده و داده‌ها از طریق مطالعه متون مرتبط با دفاع مقدس، اسناد نهادهای سیاسی و گزارش‌های رسمی گردآوری شده‌اند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که رهبری امام خمینی (ره) به‌عنوان یک سرمایه سیاسی کلیدی، نقشی تعیین‌کننده در بسیج نیروهای مردمی ایفا کرده است. همچنین، مساجد، حسینیه‌ها و پایگاه‌های بسیج به‌عنوان سرمایه‌های اجتماعی–سیاسی، به کانون‌هایی برای جذب و هدایت مردم به جبهه‌های نبرد تبدیل شدند؛ امری که بیانگر پیوند عمیق میان سرمایه‌های دینی و سیاسی در فرآیند بسیج مردمی است. نتایج تحقیق همچنین حاکی از آن است که ایدئولوژی انقلابی و ارزش‌های اسلامی، با تأکید بر مفاهیمی چون «جهاد»، «شهادت» و «امامت»، به‌عنوان ابزارهایی سیاسی در تحریک مشارکت مردمی و تقویت روحیه مقاومت نقش‌آفرینی کرده‌اند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

The Function of Political Capital in Mobilizing the People during the Holy Defense

نویسنده [English]

  • ali Moradi Bahmaei
Assistant Professor of Imam Hossein University
چکیده [English]

During the Sacred Defense era, popular mobilization, as one of the main pillars of resistance against the military aggression of Iraq's Ba'ath regime against Iran, was formed based on political capital. This capital included the charismatic leadership of Imam Khomeini (RA), the coordination among political and revolutionary institutions, and governmental structures that played a role in mobilizing human, financial, and spiritual resources. The objective of this research is to examine how political capital—including leadership, institutions, and revolutionary ideology—was utilized in popular mobilization during the eight years of the Sacred Defense and to analyze the impact of this capital on strengthening national cohesion and resource management under wartime conditions. This study employs a qualitative approach using historical analysis, and data were collected through the study of texts related to the Sacred Defense, documents from political institutions, and official reports. The research findings indicate that the leadership of Imam Khomeini (RA), as key political capital, played a decisive role in mobilizing popular forces. Furthermore, mosques, Hussainiyas, and Basij bases, as socio-political capital, became centers for attracting and directing people to the battlefronts; a matter that signifies the deep connection between religious and political capital in the process of popular mobilization. The results also reveal that revolutionary ideology and Islamic values, emphasizing concepts such as "Jihad," "Martyrdom," and "Imamate," functioned as political instruments in stimulating public participation and strengthening the spirit of resistance.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Political capital
  • popular mobilization
  • sacred defense
  • charismatic leadership
  • national convergence

مراجع

امام خمینی، روح الله. (1378). صحیفه امام، ج 11، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
احمدی، یعقوب و نمکی، آزاد. (1391). «سرمایه اجتماعی و گونه دموکراتیک فرهنگ سیاسی»، فصلنامه علوم اجتماعی، سال نوزدهم، شماره 59.
باشگاه خبرنگاران. (1399). «فرماندهان جوان و کم‌تر شناخته‌شده دفاع مقدس را بهتر بشناسیم»، سایت خبربان به نشانی: https://khabarban.com/a/29484881
بوردیو، پیر. (1384). «شکل‌های سرمایه»، ترجمه افشین خاکباز و حسن پویان، در سرمایه اجتماعی به کوشش کیان تاجبخش، تهران: شیرازه.
بی‌نام. (1399). «چهار نمونه از بن‌بست‌شکنی‌های امام خمینی در دفاع مقدس»، سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی به نشانی: https://irdc.ir/fa/news/6256
پیران نژاد، علی و عبادی، نغمه. (1391). «سرمایه سیاسی و اینترنت: بررسی سطح سرمایه سیاسی و تأثیر استفاده از اینترنت بر ابعاد آن»، فصلنامه علوم مدیریت ایران، سال هفتم، شماره 28.
جلالی راد، محمدصادق. (1402). «شاخص‌های فرهنگ سیاسی ایران در دفاع مقدس»، فصلنامه مطالعات دفاع مقدس، سال نهم، شماره 3.
جودکی، مجید و همکاران. (1400). «از سرمایه تا سرمایه سیاسی؛ نقدی بر تکوین نظریه سرمایه سیاسی»، فصلنامه جستارهای سیاسی معاصر، سال دوازدهم، شماره 1.
جودکی، مجید و همکاران. (1400). «فراتحلیل ادبیات سرمایه سیاسی در ایران (بازه زمانی دهه‌ 1390)»، فصلنامه جامعه‌شناسی سیاسی ایران، سال چهارم، شماره 4.
‫درویشی سه‌تلانی، فرهاد. (1393). تجزیه‌وتحلیل استراتژی نظامی عراق در جنگ با جمهوری اسلامی ایران، تهران: مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس.
ذوالفقاری، اکبر و همکاران. (1401). «مطالعه عوامل مؤثر بر سرمایه سیاسی ایرانیان: فراترکیب پژوهش‌های بازه زمانی 1386 الی 1400»، پژوهشنامه علوم سیاسی، سال هفدهم، شماره 3.
شفیعی فر، محمد و صفیارپور، علی. (1400). «جامعه‌شناسی سیاسی دفاع مقدس؛ تثبیت انقلاب اسلامی»، فصلنامه جامعه‌شناسی سیاسی انقلاب اسلامی، سال دوم، شماره 1.
عابدینی، علی و همکاران. (1398). «طراحی و تبیین الگوی سرمایه اجتماعی بر اساس وصایای فرماندهان شهید دفاع مقدس»، پژوهشنامه انقلاب اسلامی، سال نهم، شماره 33.
عبادی، نغمه و همکاران. (1392). «شناسایی عوامل اثرگذار بر سرمایه سیاسی»، فصلنامه فرآیند مدیریت و توسعه، سال بیست و هفتم، شماره 2.
فاضلی کبریا، حامد و نهادی، هادی. (1396). «بررسی تأثیر دفاع مقدس بر ارتقاء سرمایه اجتماعی»، فصلنامه مطالعات دفاع مقدس، سال سوم، شماره 2.
فوزی، یحیی و میری کمک، آزاده. (1403). «تحلیل وضعیت سرمایه سیاسی هادی در ایران: مطالعه موردی شورای نگهبان»، اولین کنفرانس بین‌المللی حقوق، علوم سیاسی، سیاست اسلامی و فقه اسلامی، ساری، https://civilica.com/doc/2066831
کتابی، امیرعلی. (1398). «نقش راهبردی امام‌ خمینی (ره) در مدیریت جنگ در دوران دفاع مقدس»، فصلنامه مطالعات دفاع مقدس، سال پنجم، شماره 3.
کریمی مله، علی. (1401). «پیامدها و دلالت‌های فروکاهش سرمایه سیاسی»، دو فصلنامه پژوهش سیاست نظری، سال هفدهم، شماره 31.
کریمی، مصطفی. (1389). «بررسی نقش و تحولات سرمایه اجتماعی جامعه ایران در دوران دفاع مقدس»، مجله نگین ایران، سال نهم، شماره 35.
مرادی بهمئی، علی. (1403). جامعه‌شناسی سیاسی تحولات طبقه متوسط در جمهوری اسلامی ایران، چ 2، تهران: جامعه شناسان.
مولایی آرانی، مهدی و باقری کنی، مصباح الهدی. (1395). «بررسی عوامل جهت دهنده سرمایه اجتماعی در دوران دفاع مقدس»، فصلنامه مدیریت اسلامی، سال بیست و چهارم، شماره 2.
هدایتی، محمدرضا. (1395). «مفهوم شناسی واژه بسیج»، سایت ره توشه، به نشانی: https://rahtooshe.com/?p=4065
Boin, A. (2005), The Politics of Crisis Management, Cambridge: Cambridge University Press.
Booth, J.A & Richard, P.B. (2007), Social and Political Capital in Latina American Democraties, University of North Texas, 5-6.
Bourdieu, Pierre (1991), Language and Symbolic Power, Cambridge, MA: Harvard University Press.
Gellner, E. (1983), Nations and Nationalism, Ithaca: Cornell University Press.
Mccarthy John D., Zald Mayer N., (1977), “Resource Mobilization and Social Movements: A Partial Theory” in American Journal of Sociology, Vol. 82, No.6, pp.1212-1241
Nordqvist, Joseph (2019), What is political capital? Definition and meaning, https://marketbusinessnews.com
Putnam, R. D (1993), Making Democracy Work: Civic Traditions in Modern Italy, Princeton: Princeton University Press.
Shugurensky, D. (2000), Citizenship learning and democratic engagement: Political capital Revisited, Paper presented at the 41st Annual Education Research conference, Vancouver: AERS.
Tosh, J. (2002), The Pursuit of History, London: Routledge.
Weber, M. (1978), Economy and Society, Berkeley: University of California Press.adolescence. 

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار