وصیت شهدا

بررسی میزان کاربرد سلاح‌های شیمیایی حزب بعث عراق در جنگ تحمیلی علیه ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشجوی کارشناسی ارشد تاریخ انقلاب اسلامی، دانشگاه جامع امام حسین (ع)، تهران، ایران؛ abed.eskandari@yahoo.com

چکیده

استفاده از سلاح­های شیمیایی به‌عنوان یکی از مؤثرترین ابزارهای بازدارندگی، مقابله و نیز اهرم فشار در دست رژیم بعث عراق علیه ایران در طول جنگ هشت‌ساله این دو کشور بوده است. در این مقاله برای پاسخ به این سؤال که «میزان کاربرد سلاح­های شیمیایی در جنگ تحمیلی علیه ایران، چگونه بوده است؟» با مطالعه اسناد و کتب برجای مانده از دوران دفاع مقدس و با جمع­آوریداده­هاازروشکتابخانه­ای کوشیده شده است تا توان تسلیحات شیمیایی کشور عراق در دوران دفاع مقدس، میزان تلفات شیمیایی ناشی از حملات شیمیایی حزب بعث علیه مردم ایران، نقش حقوق و مجامع بین­المللی در کاهش و یا مقابله با این ترفند دشمن و نهایتاً آمار تلفات مردم ایران در عملیات­های مختلف جنگ و بمباران­های شیمیایی شهرها و روستاها مورد بررسی قرار گیرد.
حکومت عراق علیرغم حمایت­های بین­المللی و توان تسلیحاتی برتر، بدلیل مقاومت مردم و رزمندگان ایرانی در رسیدن به اهداف اصلی خود ناکام ماند. از این‌رو با کمک گرفتن از کشورهای غربی، استخدام دانشمندان متخصص و صرف هزینه­های گزاف برای ساخت کارخانه­های ساخت مواد شیمیایی، به یکی از پلیدترین ترفندهای بازدارندگی در مقابله با توان نظامی حملات ایرانی­ها دست زد. دولت بعث عراق از مهر ماه ۱۳۵۹ تا شهریور ماه ۱۳۶۷ بیش از ۵۸۲ بار حمله‌ی شیمیایی آزمایشی، محدود، گسترده‌ی حجیم و فوق گسترده بر علیه رزمندگان و غیرنظامیان ایرانی انجام داد که نتیجه‌ی این حملات شهادت بیش از ۱۰ هزار نفر، مصدومیت شدید و نیازمند مداومت درمان حدود ۱۰۰ هزار نفر و مصدومیت خفیف قریب به ۲۵۰ هزار نفر بوده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Investigating the Use of Iraqi Ba'athist Chemical Weapons in the War Imposed on Iran

نویسنده [English]

  • Aabed Eskandari
Master's student in Islamic Revolution History, Imam Hossein University (AS), Tehran, Iran; abed.eskandari@yahoo.com
چکیده [English]

     The use of chemical weapons as one of the most effective means of deterrence, countermeasure and leverage of pressure by the Iraqi Ba'ath regime against Iran during the eight-year war between the two countries has been as Iraqi Ba'ath regime wish. In this article, to answer the question, "How was the use of chemical weapons in the imposed war against Iran?"  By studying the documents and books left over from the sacred defense period and by collecting data from libraries, we have tried to quantify Iraq's chemical weapons capability during the sacred defense, the chemical casualties of the Ba'ath Party's chemical attacks on the Iranian people and to exam the role of international comities and orders in reducing or countering this trick of enemy and ultimately the casualties of the Iranian people in various war operations and chemical bombing of cities and villages by Iraqi regime.
     As the Iraqi government, despite international support and superior weapons capability, failed to meet its objectives because of the resistance of the Iranian people and warriors, it undertook one of the most vicious deterrence tricks in the face of the Iranian military attacks might with the help of Western countries by recruiting of specialist scientists and involving the enormous costs to building chemical plants. The Iraqi Ba'ath government has carried out more than 582 times of experimental, limited, massive and extremely extensive chemical attacks on Iranian warriors and civilians since Mehr of 1359 (September 1980) to Shahrivar of 1367 (September 1988), which resulted in the deaths of more than 10,000, severe injuries and in need of sustained treatment about 100,000 and the mild injury about 250,000 people.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Iran-Iraq War
  • Imposed War
  • Chemical Weapons
  • Saddam Hussein
  1. یکتا، حسین (1384)؛ رونوشت شیمیایی تجاوز، بررسی کاربرد تسلیحات شیمیایی از سوی عراق، ماهنامه اندیشه و تاریخ سیاسی ایران معاصر، سال چهارم، شماره36.
  2. فوزی، یحیی (1376)؛ ابعاد به‌کارگیری سلاح شیمیایی توسط عراق و واکنش مجامع بین­المللی، تهران، دفتر بررسی­های سیاسی سازمان تبلیغات اسلامی انقلاب اسلامی، جنگ تحمیلی و نظام بین­الملل، ج اول.
  3. تیرمن، کنت آر(1373)؛ سوداگرای مرگ، ترجمه احمد تدین، تهران مؤسسه خدمات فرهنگی رسا.
  4. زمانی، سید قاسم(1376)؛ حقوق بین­الملل و کاربرد سلاح­های شیمیایی در جنگ تحمیلی عراق علیه جمهوری اسلامی ایران، تهران، بنیاد حفظ آثار و ارزش­های دفاع مقدس، ج اول.
  5. دکتر کبریایی زاده، عباس(1377)؛ دکتر سلطانی نژاد، کامبیز؛ عوامل شیمیایی جنگی، نشریه رازی، سال دهم، شماره 1.
  6. پورحسن، نقی(1377)؛ عراق سلاح­های شیمیایی و جنگ تحمیلی، نشریه سلام، به مناسبت بزرگداشت هفته دفاع مقدس.
  7. شریفی مقدم، محمود(1370)؛ سیر تحول جنگ‌افزارهای شیمیایی، مجله شیمی، مرکز نشر دانشگاهی، 1370، سال چهارم، شماره یکم
  8. علایی، حسین؛ خواجه کاوسی، بابک(1374)؛ صنایع، تسلیحات و خلع سلاح شیمیایی، تهران، موسسه چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه، چاپ دوم.
  9. گوستاواندرسون(1386)؛ جنگ شیمیایی عراق علیه ایران به روایت اسناد سازمان ملل متحد، شهریار خاطری و احمد جنتی محب، بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدس، تهران.
  10. هدایتی خمینی، عباس(1370)؛ شورای امنیت و جنگ تحمیلی، تهران، دفتر مطالعات سیاسی و بین­الملل.
  11. ایزدی، یدالله(1392)؛ روزشمار جنگ ایران و عراق ـ کتاب پنجاه و چهارم؛ عملیات والفجر ۱۰، بمباران شیمیایی حلبچه، مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس، تهران.
  12. علایی، حسین(1391)؛ روند جنگ ایران و عراق، نشر مرز و بوم، چاپ اول، تهران.
  13. نیکخواه بهرامی، محمدباقر(1389)، گاه­شمار حملات شیمیایی عراق در هشت سال دفاع مقدس، پژوهشگاه علوم و معارف دفاع مقدس (انتشارات شکیب)؛
  14. محمدیان، حسین(1380)؛ خاطراتی از بمباران شیمیایی سردشت، انتشارات عابد.
  15. درودیان، محمد(1381)؛ شلمچه تا حلبچه، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ.
  16. حلبچه تکرار هیروشیما(1367)؛ فاجعه هیروشیما و حلبچه در آیینه مطبوعات، امور هنری بنیاد حفظ آثار و ارزش­های دفاع مقدس.
  17. م‍ق‍دم‍ه‌ای‌ ب‍ر ش‍ن‍اخ‍ت‌ ع‍وام‍ل‌ ش‍ی‍م‍ی‍ای‍ی‌ ج‍ن‍گ‍ی‌، م‍دی‍ری‍ت‌ ش‌. م.‌ر س‍ت‍اد ک‍ل، س‍پ‍اه‌ پ‍اس‍داران‌ ان‍ق‍لاب‌ اس‍لام‍ی‌، 1367
  18. مستشاری، مرتضی (1377)؛ ن‍گ‍رش‌ ش‍ی‍م‍ی‍ای‍ی‌ ب‍ر ج‍ن‍گ‌ ت‍ح‍م‍ی‍ل‍ی‌، دان‍ش‍گ‍اه‌ گ‍ی‍لان‌.
  19. مارس، تیموتی (1381)؛ عوامل جنگ شیمیایی، ترجمه غلامرضا پورحیدری و امیرحسین خلجی، تیمورزاده.
  20. ک‍ن‍وان‍س‍ی‍ون‌ م‍ن‍ع‌ ت‍وس‍ع‍ه‌، ت‍ول‍ی‍د، ان‍ب‍اش‍ت‌ و ب‍ه ک‍ارگ‍ی‍ری‌ س‍لاح‌ه‍ای‌ ش‍ی‍م‍ی‍ای‍ی‌ و ان‍ه‍دام‌ آن‌ها (1382)، مترجم احمد میرزایی، دان‍ش‍گ‍اه‌ ص‍ن‍ع‍ت‍ی‌ م‍ال‍ک‌‌اش‍ت‍ر.
  21. احمدی، کوروش(1384) شورای امنیت سازمان ملل و مساله خلع سلاح عراق‏،کوروش احمدی، وزارت امور خارجه.
  22. درودیان، محمد(1384)؛ نقد و بررسی جنگ ایران و عراق (جلد 4: روند پایان جنگ‏)، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ.
  23. صفری، جواد و بنی طبا، سیدحسین (1387)؛ سلاح پنهان (مرگ خاموش).
  24. درودیان، محمد(1378)؛ سیری در جنگ ایران و عراق‏ (جلد 3: فاو تا شلمچه)، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ‏.
  25. درودیان، محمد(1376)؛ سیری در جنگ ایران و عراق‏ (جلد 4: شلمچه تا حلبچه)، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ‏.
  26.  سایت جامع دفاع مقدس- ساجد sajed.ir.   
  27. پایگاه اطلاع رسانی قربانیان سلاح­های شیمیایی chemical-victims.com.
  28. روز مبارزه با سلاح­های شیمیایی و میکروبی tebyan.net.