وصیت شهدا

بازنمایی مؤلفه‌های برنامه درسی تربیت اخلاقی در وصیت‌نامه شهدا و راهکارهای کاربست آن در محیط‌های آموزشی: مطالعه موردی شهدای فرهنگی استان خراسان جنوبی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری مطالعات برنامه‌درسی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران.

2 استادیار گروه علوم تربیتی، دانشکاه فرهنگیان، تهران، ایران

3 گروه علوم تربیتی، واحد تربت حیدریه، دانشگاه آزاد اسلامی، تربت حیدریه، ایران

4 استادیار، گروه علوم تربیتی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران

چکیده

در شرایطی که نظام آموزشی نیازمند الگوهای تربیتی بومی، اصیل و کارآمد برای مواجهه با چالش‌های هویتی و اخلاقی نسل امروز است، بازخوانی میراث فکری و معنوی شهدا، به‌ویژه وصیت‌نامه‌های آنان، منبعی غنی و الهام‌بخش به شمار می‌رود. این پژوهش با روش تحلیل محتوا کیفی با رویکرد استقرایی انجام شده است. در این راستا، با روش نمونه‌گیری هدفمند، تعداد ۲۰ وصیت‌نامه از شهدای فرهنگی استان خراسان جنوبی که دارای غنای مفهومی برای استخراج الگوی تربیتی بودند، انتخاب و مورد واکاوی عمیق قرار گرفت. داده‌ها پس از کدگذاری باز و سازمان‌دهی، در قالب پنج مضمون اصلی دسته‌بندی شدند: «بنیان‌های تربیت معنوی و تقویت هوش الهی» شامل مؤلفه‌هایی چون اخلاص، توکل و جهان‌بینی توحیدی؛ «اصول تربیت اجتماعی و پرورش مهارت‌های ارتباطی مؤثر» شامل تکریم والدین، وحدت اجتماعی و تبلیغ عملی از طریق رفتار نیکو؛ «مؤلفه‌های خودسازی و پرورش هوش اخلاقی فردی» مبتنی بر جهاد با نفس، صبر، انضباط و تاب‌آوری؛ «الگوهای تربیت مبتنی بر مسئولیت‌پذیری و تعهد شناختی» با تأکید بر تلفیق علم و تعهد و مسئولیت‌پذیری آموزشی؛ و در نهایت «راهبردهای تربیت هویتی، بصیرتی و کنشگری اجتماعی» که بر هویت‌سازی، بصیرت‌افزایی و تربیت شهروند فعال و مسئولیت‌پذیر تمرکز دارد. نتایج پژوهش حاکی از آن است که این الگوی پنج‌بعدی، ظرفیتی قابل‌توجه برای تدوین یک چارچوب عملیاتی در نظام تعلیم و تربیت دارد و می‌تواند مبنای طراحی محتوای درسی، فعالیت‌های پرورشی و دوره‌های توانمندسازی مربیان قرار گیرد

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Representation of Moral Education Curriculum Components in the Wills of Martyrs and Strategies for Its Application in Educational Environments: A Case Study of Cultural Martyrs of South Khorasan Province

نویسندگان [English]

  • mohammad mahmoodi 1
  • rezvan safiyan beldaji 2
  • saeed rahmati kahkha 3
  • Meysam Gholampour 4
1 PhD in Curriculum Studies, University of Birjand, Birjand, Iran.(Responsible author), E-mail: mo_mahmoodi@birjand.ac.ir
2 Assistant Professor, Department of Educational Sciences, Farhangian University, Tehran, Iran.
3 Department of Educational Sciences, Torbat Heydariyeh Branch, Islamic Azad University, Torbat Heydariyeh, Iran
4 Assistant Professor, Department of Educational Sciences, Faculty of Literature and Humanities, Hakim Sabzevari University, Sabzevar, Iran
چکیده [English]

In a situation where the educational system needs indigenous, authentic, and efficient educational models to face the identity and moral challenges of today's generation, rereading the intellectual and spiritual heritage of martyrs, especially their wills, is a rich and inspiring source. This research was conducted using a qualitative content analysis method with an inductive approach. In this regard, using a purposive sampling method, 20 wills of cultural martyrs of South Khorasan Province that had conceptual richness for extracting an educational model were selected and subjected to in-depth analysis. After open coding and organization, the data were categorized into five main themes: "Foundations of Spiritual Education and Strengthening Divine Intelligence" including components such as sincerity, trust, and monotheistic worldview; "Principles of social education and development of effective communication skills" including respect for parents, social unity and practical preaching through good behavior; "Components of self-development and development of individual moral intelligence" based on jihad with the soul, patience, discipline and resilience; "Education models based on responsibility and cognitive commitment" with an emphasis on combining knowledge and commitment and educational responsibility; and finally "Identity, insight and social activism education strategies" which focus on identity formation, insight enhancement and education of active and responsible citizens. The results of the research indicate that this five-dimensional model has a significant capacity for developing an operational framework in the education system and can be the basis for designing curriculum content, educational activities and teacher empowerment courses.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Moral education
  • Martyrs' will
  • Martyrs of South Khorasan
  • Education

مراجع

قرآن کریم
آذین، نادر؛ سلیمی، قاسم؛ حجازی، یوسف. (۱۳۹۷). تحلیل محتوای وصیت‌نامه‌های شهدای دانش‌آموز با تأکید بر مؤلفه‌های هویت ملی. فصلنامه علمی-پژوهشی پژوهشنامه تربیتی، ۱۴(۵۶)، ۴۵-۶۸
باقری، خسرو. (۱۳۹۸). نگاهی دوباره به تربیت اسلامی. انتشارات مدرسه
حاجی اکبری، فاطمه و شیردل، معصومه. (1402). تبیین آموزه‏های دینی در مکتب شهید سپهبد حاج قاسم سلیمانی (برمبنای تحلیل محتوای وصیت‏نامه سردار). نشریه مطالعات بیداری اسلامی، 12(29)، 47-82. magiran.com/p2678508
حیدری اغجیوان، سرور؛ افکاری، فرشته و اسلامی، ادریس. (1403). تبیین برنامه درسی تربیت اخلاقی در دوره دوم ابتدایی براساس آرا و اندیشه‏های ابن‏سینا. نشریه مطالعات اخلاق کاربردی، 14(54)، 79-105.
حیدری، جهانگیر؛ روشندل، قدرت‏الله؛ طالب، مهدی. (۱۳۹۶). تحلیل مضامین اجتماعی منعکس‏شده در وصیت‏نامه‏های شهدای استان کهگیلویه و بویراحمد. فصلنامه جامعه‏شناسی سیاسی ایران، ۱(۱)، ۱۱۰-۱۳۱
شورای عالی انقلاب فرهنگی. (۱۳۹۰). سند تحول بنیادین آموزش و پرورش. دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی
صفریان، مظفر و سعیدی، معصومه سادات. (1403). مفاهیم ارزش‏شناسانه و دلالت‏های تربیتی در وصیت‏نامه شهدای روحانی استان مرکزی. نشریه مطالعات علوم اسلامی انسانی، 10(40)، 93-108.
فراهانی، حجت‌الله. (۱۳۹۰). تحلیل محتوای وصیت‌نامه شهداء: با تأکید بر نیایش (نماز، ذکر، دعا و قرآن) و پیامدهای آن، بنیاد شهید و امور ایثارگران، معاونت پژوهش و ارتباطات فرهنگی
کجباف، محمدباقر؛ عنایتی، مریم (۱۳۹۴). رابطه بین بحران هویت و سلامت روان در نوجوانان، مجله اصول بهداشت روانی، ۱۷(۱)، ۴۹-۵۴
موسوی، سید احمد. (۱۴۰۲). شناساندن سبک زندگی شهدا به نوجوانان، از برنامه‌های یادواره شهدای دانش‌آموزی است، خبرگزاری پانا
میرزایی، محمد (۱۴۰۰). تحلیل مؤلفه‌های معنویت و اخلاق در وصیت‌نامه شهدای فرهنگی استان ایلام مبتنی بر بیانیه گام دوم انقلاب اسلامی، دوفصلنامه علمی شاهد اندیشه، (۱۸)، ۱-۱۸
ندافی دشت بیاض، زهرا؛ باقری، زهرا؛ دهقانپور، سارا. (۱۴۰۳). نقش معلمان در ترویج ارزش‌های اخلاقی و فرهنگی در مدارس، دومین کنفرانس بین‌المللی حقوق، مدیریت، علوم تربیتی، روانشناسی و مدیریت برنامه‌ریزی آموزشی، تهران
نوذری، حسینعلی. (۱۳۸۸). تحلیل محتوای وصیت‏نامه شهدای استان مازندران. فصلنامه مطالعات سیاسی، ۲(۵)، ۱۲۷-۱۵۴
وحیدی، جواد. (۱۴۰۰). وصیت‌نامه شهدا بهترین ابزار تعلیم و تربیت هستند، خبرگزاری دفاع مقدس یادواره شهدا راهکاری برای آشنایی دانش‌آموزان با فرهنگ شهادت (۱۴۰۲). خبرگزاری ایمنا

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار