وصیت شهدا

گونه‌شناسی نقش‌آفرینی روحانیت در دفاع مقدس با تحلیل مضمون روایت‌های تاریخ شفاهی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دکتری مدیریت آموزشی، گروه مدیریت، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال، تهران، ایران

چکیده

پژوهش حاضر با هدف گونه‌شناسی علمی و چندلایه نقش‌آفرینی روحانیت در دفاع مقدس و جبران خلأ مطالعات جامع و نظام‌مند انجام شد؛ پژوهش‌های پیشین غالباً فردمحور یا تک‌بعدی بوده و پیوند هم‌زمان ابعاد معنوی، عملیاتی و سازمانی را تبیین نکرده‌اند. پرسش اصلی آن است که الگوها و ابعاد نقش‌آفرینی روحانیت چیست و چگونه می‌توان بر اساس روایت‌های شفاهی، مدل مفهومی منسجمی طراحی کرد؟ روش پژوهش کیفی با رویکرد فراتحلیل و تحلیل مضمون است. جامعه آماری شامل ۱۲ روحانی مسئول و رزمنده است که روایات‌شان از طریق مصاحبه‌های تاریخ شفاهی گردآوری شد. تحلیل داده‌ها در پنج گام: قطعه‌بندی واحدهای معنایی، کدگذاری باز، ادغام کدها، استخراج مضامین، و طراحی مدل انجام گرفت. یافته‌ها نشان داد هسته مرکزی نقش‌آفرینی‌ها «معنویت و مشروعیت‌بخشی» است. لایه میانی سه گونه نقش: رزمی- عملیاتی، تبلیغی- فرهنگی و سازمانی- راهبردی را با هم‌پوشانی دربرمی‌گیرد. لایه بیرونی نیز سه پیامد: تزریق و حفظ معنویت در جبهه‌ها، یادمان شهدای گمنام روحانی، و تجربه‌های زیسته فردی را شامل می‌شود. مدل سه‌لایه به‌دست‌آمده، تصویری ساختاریافته از کارکرد دین و روحانیت در جنگ ارائه می‌دهد و به‌عنوان چارچوبی تحلیلی برای مطالعات تطبیقی جنگ، آموزش طلاب و بازنمایی نقش شهدای گمنام در تولیدات فرهنگی- رسانه‌ای کاربرد دارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Typology of the role of the clergy in the Sacred Defense by analyzing the content of oral history narratives

نویسنده [English]

  • Alireza Rajabi
PhD in educational management,,Department of Management, Faculty of Humanities, Islamic Azad University, North Tehran Branch, Tehran, Iran
چکیده [English]

The present study was conducted with the aim of a scientific and multi-layered typology of the role-playing of the clergy in the sacred defense and to fill the gap of comprehensive and systematic studies; previous studies were mostly individual-oriented or unidimensional and did not explain the simultaneous connection of spiritual, operational, and organizational dimensions. The main question is what are the patterns and dimensions of the role-playing of the clergy and how can a coherent conceptual model be designed based on oral narratives? The research method is qualitative with a meta-analysis and content analysis approach. The statistical population includes 12 responsible and combatant clergy whose narratives were collected through oral history interviews. Data analysis was conducted in five steps: segmentation of semantic units, open coding, integration of codes, extraction of themes, and model design. The findings showed that the central core of role-playing is “spirituality and legitimization.” The middle layer includes three types of roles: combat-operational, propaganda-cultural, and organizational-strategic - with overlap. The outer layer also includes three outcomes: injecting and maintaining spirituality on the fronts, the memorial of the unknown spiritual martyrs, and individual lived experiences. The resulting three-layer model provides a structured picture of the function of religion and spirituality in war and serves as an analytical framework for comparative studies of war, the education of scholars, and the representation of the role of the unknown martyrs in cultural-media productions.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Clergy
  • Sacred Defense
  • Oral History
  • Content Analysis
  • Typology
آقایی فیروزآبادی، حسن، و دهقان ده‌جمالی، حسین. (۱۳۹۸). نقش مراجع عظام و حوزه‌های علمیه در دفاع مقدس و بهره‌گیری از آن در جنگ احتمالی آینده ‌(با تأکید بر جنگ نرم). فصلنامه مطالعات دفاعی استراتژیک، شماره ۷۸، ۳۴-۵.
باغستانی، سعید. (۱۳۹۹). بررسی دیدگاه مستشرقین از نقش مدیریت و معماری روحانیت در انقلاب اسلامی ایران. فصلنامه علمی مطالعات انقلاب اسلامی، ۱۷(۶۱)، ۱۵۵-۱۷۶.
بهزادنیا، محمدمهدی. (۱۳۹۰). نقش روحانیت در دفاع مقدس. روزنامه رسالت، شماره ۷۳۷۲.
توکلی، فائزه. (۱۴۰۰). تاریخ شفاهی: مبانی نظری، روش‌شناسی. تهران: انتشارات سوره مهر.
حاجی‌صادقی، عبدالله. (۱۳۸۵). نقش روحانیت در دفاع مقدس. فصلنامه پیام، شماره ۷۷، ۹۰-۱۰۱.
ذوالنوری، مجتبی. (۱۳۸۷). نقش روحانیت در دفاع مقدس. فصلنامه پیام، شماره ۹۳، ۳۰-۳۵.
ذوالنوری، مجتبی. (۱۴۰۳). هشت محور مهم حضور و تأثیرگذاری روحانیت در دفاع مقدس. هفته‌نامه افق حوزه، شماره ۸۱۵، ۶.
ده‌پهلوان، طلعت، و حسینی، حسن. (۱۴۰۳). نقش نهادهای دینی در بسیج مردمی و پشتیبانی از جبهه‌های دفاع مقدس. فصلنامه علمی مطالعات دفاع مقدس، ۱۰(۴)، انتشار آنلاین.
عراقی، عبدالله، بیدگلی، محمد، و رجبی ده‌برزوئی، اصغر. (۱۴۰۲). واکاوی نقش روحانیون در تقویت ساختار نیروهای مسلح با تأکید بر اندیشه امام خامنه‌ای(مدظله‌العالی). فصلنامه علمی مطالعات دفاع مقدس، ۹(۲)، ۶۷-۸۴.
علیزاده، عبدالله، افضلی، روح‌الله، بلند نظر، احمد، و مهدیزاده، محمود. (۱۴۰۲). نقش روحانیت در هشت سال دفاع مقدس. در دومین همایش ملی ادبیات مقاومت، ۱۰۱۳-۱۰۴۱.
فراتی، عبدالوهاب. (۱۳۸۷). روحانیت، سیاست و دموکراسی. فصلنامه علمی مطالعات انقلاب اسلامی، ۴(۱۴)، ۱۸۹-۲۰۴.
منیری، سید هاشم، و اطهری، سید حسین. (۱۴۰۲). رویکرد جامعه‌شناختی به نقش روحانیت و امر سیاسی در تأسیس انقلاب اسلامی. فصلنامه علمی مطالعات انقلاب اسلامی، ۲۰(۷۵)، ۴۹-۶۸.
مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس. (۱۳۹۲). دایره‌المعارف دفاع مقدس. تهران: مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس.
موسوی، سید حمیدرضا. (۱۴۰۳). نقش حوزه و روحانیت در هشت سال دفاع مقدس. شاهد اندیشه، ۵(۱)، ۱۷۱-۱۹۴.
یعقوبی، عبدالرسول. (۱۳۹۱). معناشناسی واژه روحانیت. مجله معرفت فرهنگی ـ اجتماعی، شماره ۱۲.
 
Bailey, K. D. (1994). Typologies & taxonomies: An introduction to classification techniques. Thousand Oaks, CA: Sage Publication.
Perks, R., & Thomson, A. (2016). The oral history reader (3rd ed.). Routledge.
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101.