وصیت شهدا

گروه های مقاومت شکل گرفته در بستر شبکه محور مقاومت به مثابه جنبش های سیاسی، اجتماعی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

2 استاد علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

چکیده

این مقاله به بررسی ماهیت، اهداف و ساختار گروه‌های مقاومت در خاورمیانه می‌پردازد وآن‌ها را در چارچوب جنبش‌های اجتماعی و سیاسی تحلیل می‌کند. پژوهش حاضر باتکیه بر نظریه‌های جامعه‌شناختی و علوم سیاسی، به ویژه دیدگاه‌های مانوئل کاستلز درباره قدرت هویت و شبکه‌های اجتماعی، نشان می‌دهد که این گروه‌ها صرفاً ابزارهای نظامی یانیابتی نیستند، بلکه جنبش‌هایی باهویت مستقل، ارزش‌های مشترک واهداف کلان اجتماعی-سیاسی هستند. محور مقاومت به عنوان یک شبکه منطقه‌ای متشکل ازکشورها و گروه‌هایی مانند ایران، سوریه، لبنان، عراق و یمن، برپایه اصولی چون عدالت‌خواهی، استکبارستیزی، دفاع ازحرم‌های مقدس و تحقق امت واحده اسلامی شکل گرفته است. این مقاله بامقایسه گروه‌های مقاومت بانیروهای نیابتی ، تفاوت‌های اساسی آن‌ها رادر مواردی مانند وابستگی به حامیان خارجی، ساختار سازمانی، اهداف راهبردی وهویت جمعی بررسی می‌کند.
یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که گروه‌های مقاومت، برخلاف نیروهای نیابتی که عمدتاً تابع دستورات قدرت‌های بزرگ هستند، از استقلال عمل، پشتوانه مردمی و چارچوب ایدئولوژیک منسجم برخوردارند. این جنبش‌ها با تکیه بر شبکه‌های غیرمتمرکز و ارزش‌های دینی-اجتماعی، دربرابر تهدیدهای داعش ودیگر گروه های نیابتی، مقاومت کردند ودر تحولات ژئوپلیتیک خاورمیانه نیز نقش تعیین‌کننده ایفا نموده‌ااند. مقاله با تحلیل اطلاعات بدست آمده در مصاحبه ها، و با استفاده از روش‌های تحلیل کیفی و مطالعات اسنادی، به این نتیجه می‌رسد که گروه‌های مقاومت، به‌ویژه پس از تحولات سال‌های اخیر در سوریه و عراق، به عنوان کنشگران اجتماعی-سیاسی تأثیرگذار ظاهر شده‌اند که ماهیت آن‌ها با تعریف کلاسیک نیروهای نیابتی متفاوت می باشد و این جنبش‌ها باتکیه برگفتمان مقاومت و هویت اسلامی، الگویی نوین ازکنشگری مستقل در نظام بین‌الملل ارائه داده‌اند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Resistance groups formed as political and social movements within the framework of a network-based resistance

نویسندگان [English]

  • alireza taghavizadeh 1
  • Abbasali Rahbar 2
  • Ebrahim Barzagar 2
1 Master of Arts in Political Science, Faculty of Law and Political Science, Allameh Tabatabaei University, Tehran, Iran
2 Professor of Political Science, Faculty of Law and Political Science, Allameh Tabatabaei University, Tehran, Iran
چکیده [English]

This article examines the nature, goals, and structure of resistance groups in the Middle East, analyzing them within the framework of social and political movements.Drawing on sociological and political science theories, especially Manuel Castells’s views on the power of identity and social networks, it shows that these groups are not merely military or proxy tools, but rather movements with independent identities,shared values,and broad socio-political goals.The axis of resistance, as a regional network consisting of countries and groups such as Iran,Syria,Lebanon,Iraq,and Yemen,has been formed on the basis of principles such as seeking justice, anti-arrogance, defending holy shrines, and realizing a unified Islamic nation.By comparing resistance groups with proxy forces,this article examines their fundamental differences in matters such as dependence on foreign sponsors,organizational structure, strategic goals, and collective identity.The research findings show that resistance groups,unlike proxy forces that are mainly subordinate to the orders of great powers,have independence of action,popular support, and a coherent ideological framework.These movements,relying on decentralized networks and religious-social values, resisted the threats of ISIS and other proxy groups and have also played a decisive role in the geopolitical developments in the Middle East.By analyzing the information obtained in the interviews,and using qualitative analysis methods and documentary studies, the article concludes that resistance groups, especially after the recent developments in the region,have emerged as influential socio-political actors whose nature is different from the definition of proxy forces,and these movements, relying on the discourse of resistance and Islamic identity,have presented a new model of independent activism in the international system.

کلیدواژه‌ها [English]

  • axis of resistance
  • socio-political movement
  • resistance movement
  • identity
  • values
اسپوزیتو جان، وال جان. (1389). جنبش های اسلامی معاصر، تهران: نشر نی.
امام خمینی، روح الله. (1393). صحیفه امام، تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
باتامور، تام. (1366). جامعه­شناسی سیاسی، ترجمه منوچهر صبوری کاشانی؛ تهران: کیهان.
باقری کبورق، علی. (1377). کلیات و مبانی استراتژیک جنگ، تهران: مرکز نشر بین­الملل.
برزگر، کیوان. (1388). سیاست خارجی ایران از منظر رئالیسم تهاجمی و تدافعی، فصلنامه روابط خارجی، شماره 1.
بهروز لک، غلام رضا. (1380). بررسی تطبیقی جنبش­های جدید اجتماعی با جنبش ­های اسلامی معاصر، نشریه قبسات، زمستان 1380، شماره 2
تقوی­زاده، علیرضا (1400). شناخت مبانی فکری جنبش­های مقاومت نوظهور، پایان­نامه کارشناسی ارشد، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبائی.
حریری اکبری، محمد. (1383). اندیشه­های یورگن هابرماس، مجله علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد،  شماره 1
خامنه­ای، سید علی. (1400). دو امام مجاهد، تهران: انتشارات انقلاب اسلامی.
دلیرپور، پرویز. (1389). نوسازی و دگرگونی سیاسی، تهران: دانشگاه پیام نور.
رحیمی(روشن)، حسن. (1397). بررسی اجمالی اهداف و ماهیت جنگ در اسلام و دیگر ادیان و مکاتب، فصلنامه مدیریت و پژوهش­های دفاعی، شماره86
فوکو، میشل. (1402). مراقبت و تنبیه: تولد زندان، تهران: نشر نی.
قاسمی، بهزاد. (1397). ژئوپلیتیک محور مقاومت و امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران بر اساس گفتمان انقلاب اسلامی، فصلنامه آفاق امنیت، شماره 38
قوام، عبدالعلی؛ بهرامی، سیامک. (1392). جامعه­شناسی جریان­های اسلامی دیالکتیک عقل و خشونت، فصلنامه روابط خارجی، شماره 20
عظیمی دولت آبادی، امیر. (1396). بررسی مقایسه­ای جنبش حزب­الله لبنان و انصار الله یمن، فصلنامه اندیشه سیاسی در اسلام، شماره 11
کاستلز، مانوئل. (1380). عصر اطلاعات، جلد 1 ظهور جامعه شبکه­ای، تهران: طرح نو.
کاستلز، مانوئل. (1380). عصر اطلاعات، جلد 2 قدرت هویت، تهران: طرح نو.
مظاهری، ابوذر. (1387). آدمیت و رفوکاری روشن‌فکری، فصلنامه تاریخ پژوهان، شماره 15
نقیب­زاده، احمد. (1373). نظریه­های کلان در روابط بین­الملل، تهران: نشر قومس.
هاوارد مایکل. (1377). کلازویتس، ترجمه غلامحسین میرزا صالح، تهران: نشر ماهی
هدایتی شهیدانی، مهدی؛ بابایی، محمدرضا. (1399). محور مقاومت، تهران: موسسه مطالعات اندیشه­سازان نور،
وبگاه ویکی شیعه، www.wikishia.net
 
 
 
Byman, D. (2018). Understanding Proxy Warfare. Washington, D.C.: Brookings Institution.
Byman, D. (2021). "Iran's Proxy Strategy in Syria". The Washington Quarterly, 44(2)
Foucault, M. (1980). Power/Knowledge: Selected Interviews and Other Writings, 1972-1977. Pantheon Books.
Gramsci, A.  (1987).Selections from Prison Notebooks. New York: International Publishers.
Hughes, G .(2014) The Military Dynamics of Proxy Warfare. Journal of Strategic Studies 
Rauta, V. (2021). "Proxy Warfare and the Future of Conflict." The RUSI Journal, 166(2)
Rauta, V. (2022). "The Evolution of Proxy Warfare in the 21st Century"  . International Affairs, 98(3)