وصیت شهدا

نقش «اِیْل کَلْهُر» در جنگ‌های نامنظم جبهه غرب: تحلیلی بر سازوکارهای مقاومت بومی در سال‌های نخست دفاع مقدس

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه حقوق، واحد کرمانشاه، دانشگاه آزاد اسلامی، کرمانشاه ، ایران.

2 استادیار، گروه تاریخ،دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه رازی، ایران.

3 پژوهشگر و کارشناس ارشد تاریخ ایران اسلامی.

چکیده

تهاجم ارتش بعث عراق به مرزهای غربی ایران در سال‌های نخست دفاع مقدس با مقاومت‌های مردمی متنوعی روبرو شد که در این میان، تحلیل نقش نیروهای بومی در چارچوب جنگ نامنظم از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. پژوهش حاضر با هدف تبیین این موضوع، به این پرسش اصلی پاسخ می‌دهد که «اِیْل کَلْهُر» با تکیه بر ساختار اجتماعی ذاتی و دانش جغرافیایی خود، چگونه سازوکارهای مقاومت بومی مؤثری را در برابر ارتش کلاسیک عراق ایجاد کرد. این تحقیق با روش توصیفی-تحلیلی، مبتنی بر اطلاعات موجود اسنادی و کتابخانه‌ای انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که سازوکار اصلی مقاومت ایل کلهر بر سه محور استوار بود: ۱) فعال‌سازی سریع نیروها از طریق شبکه رهبری فرهمند (کاریزماتیک) و نفوذ بزرگان ایل؛ ۲) به‌کارگیری هوشمندانه تاکتیک‌های جنگ نامنظم، به‌ویژه در حماسه دفاع از گیلان‌غرب (جنگ شهری و استفاده از عوارض زمین)؛ ۳) تکامل سازمان‌دهی از هسته‌های خودجوش به ساختار منسجم «گُمْجَن عشایر». نتایج پژوهش آشکار می‌سازد که این مقاومت بومی نه تنها نقشی تعیین‌کننده در توقف پیشروی دشمن و خریدن زمان استراتژیک برای سازماندهی نیروهای کلاسیک ایفا نمود، بلکه با تقویت پیوند میان هویت قومی و ملی، به عنوان الگویی برجسته از به‌کارگیری ظرفیت‌های بومی در دفاع ملی، موجب تحکیم انسجام ملی گردید.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The Role of the Kalhor Tribe in the Irregular Warfare of the Western Front: An Analysis of Indigenous Resistance Mechanisms in the Early Years of the Sacred Defense

نویسندگان [English]

  • Hassan Husseini 1
  • Talaat De Pahlawan 2
  • Vali Foladi 3
1 Assistant Professor, Department of Law, Kermanshah Branch, Islamic Azad University, Kermanshah, Iran.
2 Assistant Professor, Department of History, Faculty of Literature and Humanities, Razi University, Iran.
3 Researcher and senior expert in the history of Islamic Iran.
چکیده [English]

The invasion of Iran's western borders by the Iraqi Ba'athist army during the early years of the Sacred Defense (the Iran-Iraq War, 1980-1988) was met with diverse forms of popular resistance. Among these, analyzing the role of indigenous forces within the framework of irregular warfare is of particular importance. Aimed at elucidating this subject, the present study addresses the primary question of how the Kalhor Tribe, by relying on its inherent social structure and geographic knowledge, established effective indigenous resistance mechanisms against the conventional Iraqi army. This research employs a descriptive-analytical methodology based on documentary and library data. The findings indicate that the principal resistance mechanism of the Kalhor Tribe was founded on three pillars: 1) the rapid mobilization of forces through its network of charismatic leadership and the influence of tribal elders; 2) the intelligent application of irregular warfare tactics, particularly in the epic defense of Gilan-e-Gharb (involving urban warfare and the strategic use of terrain features); and 3) an organizational evolution from spontaneous cells into the cohesive "GOMJAN-e-Ashayer" (Tribal Mobilization) structure. The study's results reveal that this indigenous resistance not only played a decisive role in halting the enemy's advance and buying strategic time for the organization of conventional forces but also strengthened the bond between ethnic and national identities. Consequently, it stands as a prominent model for leveraging indigenous capacities in national defense, thereby consolidating national cohesion.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Gilan-e-Gharb
  • Indigenous Resistance
  • Irregular Warfare
  • Kalhor Tribe
  • Sacred Defense
افشار سیستانی، ایرج. (1371). کرمانشاه و تمدن دیرینه آن. انتشارات تهران.
بختیار سنجابی، علی اکبر خان. (1380). اِیْل سنجابی و مجاهدت ملی ایران، تهران: انتشارات شیرازه.
بدلیسی، امیر شرف خان (1377). شرف نامه (تاریخ مفصل کردستان). تهران: انتشارات اساطیر.
بنی لوحی، سید علی و مراد پیری، هادی. (1379). نبردهای شرق کارون به روایت فرماندهان. تهران: نشر مرکز مطالعات تحقیقات جنگ.
بهتویی، حیدر (بی تا). کرد و پراکندگی آن در گستره ایران زمین. تهران:  انتشارات و چاپ رحمانی خجسته.
بیانی، خانبابا. (1380). تاریخ نظامی ایران (جنگ­های دوره صفویه). تهران:  انتشارات مرشد.
بیگلری، هرمز. (1374). تاریخ کرمانشاه در عصر قاجار. انتشارات طاق بستان.
جمیلی، جهانگیر. (1391).  گُمْجَن« نقش عشایر کرمانشاه در هشت سال دفاع مقدس. انتسارات ایران سبز.
حیرت سجادی، عبدالحمید. (1381). اِیْلات و عشایر کردستان انتشارات دانشگاه کردستان. نشر باغ نو
دهخدا، علی اکبر. (1364). لغتنامه، ج ۱2، مؤسسه دهخدا.
سامرایی، وفیق. (1388). ویرانی دروازه شرقی. ترجمه عدنان بارونی، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ.
سر هنری، راولینسون (1362). سفرنامه زهاب به خوزستان. ترجمه سکندر امان الهی بهاروند، تهران:  انتشارات آگاه.
سلطانی، محمد علی. (1371). اِیْلات و طوایف کرمانشاه. ناشر مولف، ج۲/۱
سنجابی، کریم. (1368). امیدها و ناامیدی­ها. تهران: خاطرات سیاسی.
شادی‌گو، پروانه؛ قبادی، کامران و شعبانی، اعظم. (۱۴۰۳). «بررسی و شناخت باورهای عامیانه و رسومات ایل کلهر (مطالعه موردی: شهرستان گیلانغرب)». فصلنامه فرهنگ مردم ایران، شماره ۷۴، صص. ۱۳۷-۱۶۲.
عباسی، حجت و رفیعی، پروین. (۱۳۹۶). «بررسی جلوه‌های تعاون و تعامل در فرهنگ و ادب عامۀ کُردی کلهری». فصلنامه فرهنگ مردم ایران، شماره ۴۸، صص. ۱۵۱-۱۶۸.
فتاحی، مهناز. (1396). فرنگیس. تهران: انتشارات سوره مهر.
فرامرزی، احمد. (۱۴۰۱). «جغرافیای تاریخی و سیاسی ایل کلهر». فصلنامه تحقیقات سیاسی و بین‌المللی، شماره ۵۰، صص. ۱-۲۵.
فولادی منصوری، ولی. (1393). تاریخ سیاسی اجتماعی بزرگ «اِیْل کَلْهُر»، انتشارات کرمانشاه، ج۱
فولادی منصوری، ولی. (1393) تاریخ سیاسی اجتماعی بزرگ «اِیْل کَلْهُر». انتشارات کرمانشاه.ج۲
 فولادی منصوری، ولی. (1398). نقش بزرگ «اِیْل کَلْهُر» در هشت سال دفاع مقدس. انتشارات طاق بستان.
کریمی، بهمن. (1316). جغرافیای مفصل تاریخی غرب ایران. تهران: شرکت چاپخانه فرهنگ.
کشاورز، اردشیر. (1382). رجال و مشاهیر کرمانشاه، انتشارات طاق بستان.
گروه مؤلفان. (1376). اصول و قواعد اساسی رزم. دافوس.
محمدی، کلهر. (1382). سیری در تاریخ سیاسی کرد و کردها. قم: انتشارات پرسمان.
مراد پیری، هادی و شربتی، مجتبی. (1395). آشنایی با علوم و معارف دفاع مقدس. تهران:  نشر سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه­ها،
مرندی، مهدی و سلیمانی، داود. (1383). دفاع مقدس در اندیشه های امام (ره). تهران: مؤسسه نشر و آثار امام خمینی (ره).
مهدی خانی، مجتبی. (1393). دروازه غربی. تهران:  انتشارات صریر.
مولایی، یوسف. (۱۳۸۷). «نقش و اهمیت جنگ‌های نامنظم در جنگ آینده». دوفصلنامه مطالعات راهبردی، سال دهم، شماره ۳۸، صص. ۶۵-۸۵.
میر نیا، سید علی. (1365).  اِیْلات و طوایف کرد. تهران:  انتشارات آگاه.
نوری، احسان. (1394). کردها (تحقیقی در ریشه نژادی و ادیان). انتشارات شفیعی
هاکوپیان، گ.ب.آپوکوف. (1376). کردان گوران و مشکلات کرد در ترکیه (از آغاز جنبش کمالیان تا کنفرانس لوزان).
واسیلی، نیکیتین. (1366). کرد و کردستان. ترجمه محمد قاضی، تهران: انتشارات نیلوفر.