وصیت شهدا

نشانه‌شناسی گفتمانی سه نماد دفاع‌مقدس در اشعار حسین منزوی(با تلفیق نظریه‌ی فرکلاف و ریفاتر)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد زبا ن و ادبیات فارسی، گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهرکرد، چهارمحال و بختیاری، ایران. shakibdavoodi1376@gmail.com

2 استاد گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهرکرد، چهارمحال و بختیاری، ایران.

3 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه شهرکرد، چهارمحال و بختیاری، ایران.

چکیده

حسین منزوی یکی از برجسته‌ترین شاعران معاصر است که همواره در اشعار خود توجهی ویژه به مسائل و پدیده‌های اجتماعی داشته است. در پژوهش حاضر، تلاش شده است با تلفیق دو نظریه نشانه‌شناسی شعر ریفاتر و تحلیل انتقادی گفتمان فرکلاف، سه نماد برجسته دفاع مقدس—یعنی خون، کفن و خاک—در اشعار این شاعر مورد بررسی قرار گیرد. هدف اصلی این تحقیق پاسخ به این پرسش است که نمادهای دفاع مقدس در اشعار منزوی چگونه از طریق فرآیند انباشت واژگان و منظومه‌های توصیفی، به‌عنوان نشانه‌هایی از گفتمان‌های مختلف جامعه در دوران دفاع مقدس به کار گرفته شده‌اند.
یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که در اشعار منزوی، مطابق با رویکرد ریفاتر، فرآیند انباشت واژگانی نظیر داغ، لاله، ارغوان، سرخ، جوهر، امضا و... در ترادف با نماد خون، در قالب تعینی چندعاملی و معناسازی درون‌متنی، به مفهوم شهادت دلالت دارند. همچنین بر اساس نظریه فرکلاف، این انباشت واژگان مثبت در راستای بازنمایی گفتمان خودیِ حاکم بر جامعه ایران در دوران دفاع مقدس عمل می‌کند. در مقابل، واژگانی چون دشنه، خنجر، سرب، آتش و... به‌عنوان نشانه‌هایی از گفتمان دشمن متجاوز بعثی به کار رفته‌اند. مطابق با منظومه توصیفی در نظریه ریفاتر، واژگانی مانند داغ، ماندگار، یادگار، دوست، یار، عاشق و... همگی توصیفاتی از واژه شهید هستند. همچنین واژگانی نظیر سرخ، لاله، داغ، ارغوان، گلگون، منظومه‌ای از توصیفات نماد خون را تشکیل می‌دهند که همگی بر مفهوم شهادت دلالت دارند و به گفتمان ایثار و شهادت‌طلبی جامعه متوسط و مبارز ایران اشاره می‌کنند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Discursive Semiotics of Three Symbols of Sacred Defense in Hossein Monzavi's Poems (Integrating Fairclough and Rifater's Theory)

نویسندگان [English]

  • Shakib Davoodi 1
  • Jahangir Safari 2
  • Masoud Foroozandeh 3
1 Master of Arts in Persian Language and Literature, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, Shahrekord University, Chaharmahal and Bakhtiari, Iran. shakibdavoodi1376@gmail.com
2 Professor, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, Shahrekord University, Chaharmahal and Bakhtiari, Iran.
3 Associate Professor, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, Shahrekord University, Chaharmahal and Bakhtiari, Iran.
چکیده [English]

One of the most famous contemporary poets who has always paid special attention to social issues and phenomena in his poems is Hossein Monzavi. In this research, we have tried to combine the two theories of semiotics of poetry (Rifater) and critical discourse analysis (Farclough) to examine three symbols of the Holy Defense, namely the symbols of blood, shroud, and soil, in the poems of this contemporary poet, and to answer the question: How are the symbols of the Holy Defense in Monzavi's poems used as symbols of various discourses of society during the Holy Defense period through the process of accumulation and descriptive poetry? The results of this research show that: in Monzavi's poems, according to Rifater's approach, the process of accumulation of words such as: hot, tulip, purple, red, ink, signature, etc., in conjunction with the symbol of blood, in a multifactorial determination and intratextual meaning-making, indicates the concept of martyrdom. Also, according to Fairclough's theory, this accumulation of positive words is in line with the discourse of the insider who dominates Iranian society during the Holy Defense. And in contrast to that, the process of accumulation of words such as: badge, dagger, lead, fire, etc. have been used as signs in line with the discourse of the Baathist aggressor enemy. Also, according to the descriptive system in Rifater's theory, words such as: hot, lasting, memorial, friend, lover, etc. are all descriptions of the word martyr, and words such as: red, tulip, hot, purple, rosy, form the system...

کلیدواژه‌ها [English]

  • Hossein Monzavi
  • symbol
  • semiotics of poetry
  • critical discourse analysis
  • sustainable literature

مراجع

ابراهیم‌تبــار، ابراهیـم. (1396). «تحلیــل مؤلفه‌های ادبیــات پایــداری در شــعر ســیمین بهبهانــی.» نشـریه ادبیـات پایـداری دانشـکده ادبیـات و علـوم انسـانی دانشـگاه شـهید باهنـر کرمـان. س 9. ش 16. صص 20-2.
اصغری‌بایقوت، یوسف. (1395). تحلیل انواع نماد در شعر نو، یازدهمین گردهمایی بین‌المللی انجمن ترویج زبان و ادب فارسی، دانشگاه گیلان.
الیاده، میرچا. (1392). نمادپردازی، امر قدسی و هنرها، ترجمه‌مانی صالحی علامه، تهران: نیلوفر.
برادسکی، جوزف. (1373). شعر شکلی از مقاومت در برابر واقعیت، ترجمه شهلا شاهسوندی، مجله شعر، سال دوم، شماره 14
بصیری، محمدصادق. (1388). سیر تحلیلی شعر مقاومت در ادبیات فارسی، ج 1: از آغاز تا عصر پهلوی، کرمان: انتشارات دانشگاه شهید باهنر کرمان
بصیری، محمدصادق. (1387). طرح و توضیح چند سؤال درباره مبانی ادبیات پایداری، نامه پایداری (مجموعه مقالات اولین کنگره ادبیات پایداری دانشگاه کرمان)، تهران: انتشارات.
پارسانسب، محمد؛ شادروی منش، محمد و صادق‌پور، حافظ. (1398). تحلیل هویت اجتماعی مانلی براساس تحلیل انتقادی گفتمان، نقد و نظریۀ ادبی، سال چهارم، دورۀ دوم، ش 8، صص 51-74.
پاینده، حسین. (1397). نظریه و نقد ادبی، ج 1 و 2، تهران: سمت.
پورنامداریان، تقی و خسروی شکیب، محمد. (۱۳۸۷). دگردیسی نمادها در شعر معاصر، دو فصلنامه علمی-پژوهشی پژوهش زبان و ادبیات فارسی، شماره ۱۱
پورنامداریان، تقی؛ رادفر، ابوالقاسم و شاکری، جلیل. (۱۳۹۱). بررسی و تأویل چند نماد در شعر معاصر، نشریه ادبیات پارسی معاصر، سال دوم، شماره ۱
پورنامداریان، تقی. (۱۳۶۷). رمز و داستان‌های رمزی در ادب فارسی، تهران: علمی فرهنگی.
جهانگرد، فرانک. (1395). تحلیل سیر تکوینی تعاریف ادبیات پایداری در ایران، نشریه ادبیات پایداری، دانشگاه شهید باهنر کرمان، سال هشتم، شماره 14
چدویک، چارلز. (۱۳۷۵). سمبولیسم؛ ترجمه مهدی سحابی، تهران: مرکز
چهرقانی، رضا. (1396). ادبیات پایداری در ایران، بازشناسی مولفه‌ها، فرصت‌ها و چالش‌ها، نشریه ادبیات پارسی معاصر، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال هفتم، شماره 2، صص 1-33.
حــدادی طاقانکــی، نادعلــی. ((1388. «بررســی جلوه‌هــای دفــاع مقــدس در ادبیــات کــودک و نوجــوان.»، پایان نامــه کارشناســی ارشــد دانشــگاه شــهرکرد.
داودی، شکیب. (1401). سمبلیسم اجتماعی در اشعار حسین منزوی، هفتمین کنفرانس بین‌المللی مطالعات زبان و ادبیات ملل، تهران
داودی، شکیب؛ صفری، جهانگیر و فروزنده، مسعود. (1403). جلوة نمادین ظلم و خفقان در اشعار هوشنگ ابتهاج، ادبیات پایداری، دوره 16، شماره 30، صص 141-166.
داودی، شکیب. (1403). پیشنهادی بر دسته‌بندی انواع سمبل، فصلنامه زیبایی شناسی ادبی، دوره 15، شماره 60، صص 75-110.
رستگارفسایی، منصور. (1372). انواع شعر فارسی، شیراز: انتشارات نوید
سنگری، محمدرضا. (1380). نقد و بررسی ادبیات منظوم دفاع مقدس. تهران: پالیزان.
شفیعی کدکنی، محمدرضا.(۱۳۹۰). با چراغ و آینه، تهران: سخن
شمیسا، سیروس. (۱۳۸۱). بیان، تهران: فردوس.
شوالیه، ژان؛ گربران، آلن. (1384). فرهنگ نمادها، چاپ 2، ج 1-5، ترجمه سودابه فضایلی، تهران: جیحون
صفری، جهانگیر؛ ظاهری عبدوند، ابراهیم. (۱۳۹۴). بررسی نماد در دیوان ناصر خسرو، دو فصلنامه علوم ادبی، سال ۴، شماره ۷.
علامی، ذوالفقار؛ یگانه، سپیده. (۱۳۹۳). نمادپردازی‌های حماسی در غزل نئوکلاسیک (با تکیه بر غزلیات سیمین بهبهانی، حسین منزوی و محمدعلی بهمنی)، پژوهشنامه نقد ادبی و بلاغت، سال ۳، شماره ۱.
فتوحی رودمعجنی، محمود. (1385). بلاغت تصویر، تهران: سخن.
فرکلاف، ن. (1379). تحلیل انتقادی گفتمان، ترجمه ف.شایسته‌پیران و دیگران، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها.
قاسمی، حسن. (1383). صورخیال در شعر مقاومت. تهران: فرهنگ گستر.
قانونی، حمیدرضا؛ غلامحسینی، پروین. (۱۳۹۴). بررسی ابر نمادهای اشعار شاعران مقاومت (پایداری) (با تکیه بر اشعار سید محمدرضا کردستانی میرزاده عشقی)، مجموعه مقاله‌های دهمین همایش بین‌المللی ترویج زبان و ادب فارسی
قبـادی، حسـین علی. (1388). آییـن آیینـه. چـاپ دوم. تهـران: مرکـز نشـر آثـار علمـی دانشـگاه تربیـت مـدرس.
کلبعلی، شهلا؛ سنچولی، احمد و مجوزی، محمد. (1401). تحلیل نمادهای طبیعی مقاومت در سه اثر داستانی راضیه نجار (ستارۀ من، گمان مبر کهشعله بمیرد، و محبوبۀ صبح) براساس کهن‌الگوی یونگ، مطالعات دفاع مقدس و نبردهای معاصر، دورۀ 4، شمارۀ 7، صص 277-300.
مطالعات دفاع مقدس و نبردهای معاصر
دوره 6، شماره 11
اسفند 1403
صفحه 278-303

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار