وصیت شهدا

شناسایی شاخص‌های سنجش شایستگی‌های عقلی فرماندهان نظامی؛ تحلیل محتوای کیفی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه مدیریت دانش، دانشکده هوش مصنوعی و علوم شناختی، دانشگاه جامع امام حسین علیه السلام، تهران، ایران. krasalehnj@ihu.ac.ir

2 دانشجوی دکتری مدیریت دولتی، دانشکده مدیریت و اقتصاد، دانشگاه جامع امام حسین (ع)، تهران، ایران.

چکیده

عقلانیت به‌عنوان مفهومی چندوجهی، پدیده‌ها را بر اساس ترجیحات ثابت توجیه می‌کند. براین‌اساس، به‌منظور تصمیم‌گیری راهبردی در جنگ، شایستگی‌های عقلی در شناسایی، سازماندهی، ارتقا و تعیین مسیر ترقی در سازمان جنگ و انتصاب فرماندهان در زمره یکی از خطیرترین نوع تصمیمات دفاعی ـ امنیتـی است و بالاترین سطوح مسئولان و فرماندهان نظامی را بـه چالش می‌کشد؛ بنابراین، هدف از پژوهش حاضر پاسخ به این پرسش است که «شاخص‌های سنجش شایستگی عقلانیت فرماندهان نظامی کدام‌اند؟». پژوهش حاضر از نظر فلسفه یا پارادایم پژوهشی، در پارادایم تفسیری و رویکرد آن استقرایی با استفاده از معلومات جزئی و برقراری ارتباط بین آن‌ها حکم کلی و روش‌شناسی تحلیل کیفی و نرم‌افزار اطلس‌تی (24) انجام شد. از نظر افق زمانی، پژوهش تک مقطعی و شیوه گردآوری داده‌ها، استفاده از مصاحبه‌های عمیق نیمه‌ساختاریافته با فرماندهان عالی دفاع مقدس به‌صورت غیراحتمالی و هدفمند است. به منظور ارزیابی کیفیت از معیارهای قابلیت اعتبار، قابلیت اعتماد، قابلیت انتقال و قابلیت تصدیق، استفاده شد. بر اساس یافته‌های پژوهش، (117) طبقه فرعی، (17) طبقه اصلی و (2) مضمون شامل بُعد درونی عقلانیت و بُعد بیرونی عقلانیت شناسایی گردید. نتایج حاصل نشان داد که در فرماندهان نظامی توجه توام به هر دو بعد درونی و بیرونی عقل نیاز است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Identifying indicators for measuring the intellectual competencies of military commanders; qualitative content analysis

نویسندگان [English]

  • سید عبدالله صالح نژاد 1
  • Mohammad Hossain Shadmanfar 2
1 Assistant Professor, Department of Knowledge Management, Faculty of Artificial Intelligence and Cognitive Sciences, Imam Hossein (AS) University, Tehran, Iran. krasalehnj@ihu.ac.ir
2 Ph.D. Candidate, Faculty of Management and Economics, Imam Hossein University, Tehran, Iran.
چکیده [English]

Rationality, as a multifaceted concept, justifies phenomena based on fixed preferences. Accordingly, for strategic decision-making in warfare, rational competencies related to identifying, organising, promoting, and determining the advancement path within the war organisation and appointing commanders represent some of the most critical types of defence and security decisions, challenging the highest levels of military officials and commanders. Therefore, this study aims to address the question: "What are the indicators for measuring the rationality competence of military commanders?" In terms of philosophy or research paradigm, this study was conducted using the interpretive paradigm and its inductive approach, establishing general rules based on detailed information and employing qualitative analysis methodology and the Atlas (24) software. Regarding the time horizon and the data collection method, the research was non-probable and purposeful, with semi-structured in-depth interviews conducted with the Supreme Commanders of the Sacred Defence. The validity, reliability, transferability, and verifiability criteria were utilised to assess the quality. Based on the research findings, (117) subcategories, (17) main categories, and (2) themes, including the internal dimension of rationality and the external dimension of rationality, were identified. The results indicated that military commanders must consider rationality's internal and external dimensions.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Rationality Merit
  • Religious Meritocracy
  • Sacred Defence
  • Qualitative Content Analysis
آرائی، محمود، قاضی، حسن و شمامی، نادر. (1403). «طراحی الگوی شایستگی مدیران آجا (موردمطالعه: دانش‌آموختگان تحصیلات تکمیلی دافوس)». فصلنامه علمی مطالعات الگوی پیشرفت اسلامی ایرانی، 12(2)، 31-9.
باقری، مسلم و مرادی رودبالی، سحر. (1395). «طراحی الگوی مدیریت منابع انسانی فرماندهان دفاع مقدس (مطالعه موردی: سیره شهید محمدابراهیم همت)». مطالعات راهبردی بسیج، 19(71)، 81-111.
بیات، عبدالحمید؛ محمددینی، صادقی و حیدری، دلگرم. (1395). «بررسی ویژگی‌های استعدادی فرماندهان نظامی از منظر قرآن کریم». مدیریت اسلامی، 24(4)، 186-161.
بیات، عبدالحمید. (1400). «نقشه گنج، روش‌های کشف و پرورش استعدادهای فرماندهی در دفاع مقدس». تهران: مؤسسه چاپ و انتشارات دانشگاه جامع امام حسین علیه‌السلام.
جان‌نثاری، حسینعلی و واعظی، سید حسین. (1396). «بررسی و تبیین نقش عقلانیت در تربیت از منظر قرآن کریم». پژوهش در برنامه‌ریزی درسی، 14(55)، 147-159.‎
حائری یزدی، مهدی. (1384). «کاوش‌های عقل عملی»، تهران: موسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، 227-228
حسنی نیک، محمدعلی و مختاریان پور، مجید. (1397). «عقلانیت مدیریت جهادی». فصلنامه مدیریت اسلامی، 26(4)، 79-106.
حکیم، سید محسن و سلطانی، محمدرضا. (1402). «توسعه شایستگی‌های مدیران راهبردی با استفاده از روش مدل‌سازی معادلات ساختاری». فصلنامه نگرش مدیریت راهبردی، 1(3)، 68-113.
خانی، مهدی، رئیسی، حمید و بیگلری، محمد. (1398). «احصای ویژگی‌ها و شاخص‌های فرماندهان گروهان‌های آموزشی (موردمطالعه: یکی از مراکز آموزش عالی سپاه)». پژوهش‌های مدیریت منابع انسانی، 11(4)، 9-37.
خلیلی، ابراهیم، رحمانی ساعد، هادی و خزاعی، امیر. (1400). «شایستگی‎های ارزشی مورد انتظار برای انتصاب مدیران امنیتی. فصلنامه پژوهش‌های حفاظتی امنیتی»، 10(38)، 7-36.
خنیفر، حسین و مسلمی، ناهید. (1401). «اصول و مبانی روش‌های پژوهش کیفی»، جلد اول. تهران: انتشارات نگاه.
درخشه، جلال و موسوی نیا، سید مهدی. (1396). «کارکرد نظریه عقلانیت سیاسی در انقلاب اسلامی ایران: مبتنی بر اندیشه و عمل حکومتی امام خمینی (ره)». اندیشه سیاسی در اسلام، 4(13)، 127-150.
رحیمی، احسان؛ زارعی متین، حسن؛ توکلی، عبدالله؛ یزدانی، حمیدرضا. (1400). «تبیین چارچوب عقلانیت بر اساس آموزه‌های اسلامی و سهم یاری‌های آن برای مدیریت دولتی». فصلنامه مدیریت اسلامی، 29(4)، 5-48.
رون، مهسا. (1399). «تحلیل گفتمان «عقلانیت مبتنی بر معنویت» در روایتگری دفاع مقدس». مطالعات راهبردی بسیج، 23(87)، 61-98.
زارع، بیژن. (1383). «بررسی مطالعات علوم انسانی درباره دفاع مقدس». تهران: انتشارات پدیده گوتنبرگ.
شادمان فر، محمدحسین و علی پور، محمدحسین. (1401). «مدل‌سازی ساختاری تفسیری حل مسائل پیچیده در دوران دفاع مقدس». مطالعات دفاع مقدس و نبردهای معاصر، 4(7)، 221-247.
 شریعتمداری، علی. (1382). «تعلیم و تربیت اسلامی». تهران: امیرکبیر.
شیخ حسنی، محمود. (1402). «تدوین الگوی مدیریت راهبردی برمبنای عقلانیت اسلام پایه». مطالعات مدیریت راهبردی دفاع ملی، 7(25)، 127-156.
طاهری، محمدحنیف و جلالی، حامد. (1400). «مبانی پارادایمی عقلانیت فلسفی در فلسفه دکارت و صدرا». پرتو خرد، 12(1)، 81-110.
عارفی، محمداسحاق و غفاری، حسین و فیاض صابری، عزیزالله. (۱۳۹۶). «عقل نظری و عقل عملی»، آموزه‌های فلسفه اسلامی، (20)، 97 تا 110.
علوی، محمدکاظم و صادقی منش، زهرا. (1395). «بررسی هم‌سنج عقلانیت در آرای سیدحسین نصر و ریچارد رورتی». متافیزیک، 8(21), 71-90.
فروتنی، زهرا و بحرانی، عطیه. (1400). «مفهوم و نقش عقلانیت در انقلاب و تمدن نوین اسلامی از منظر آیت‌الله خامنه‌ای»، مطالعات سیاسی تمدن نوین اسلامی، 2(4)، 1-20.
قبادی، مریم. (1397). «عقلانیت در تأویل قرآنی». مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی، 2(2)، 85-100.
گلشاهی، بهنام و نه‌روزیان، علیرضا. (1401). «مدل ساختاری شایستگی‌های تأثیرگذار در توانمندسازی حرفه‌ای فرماندهان ارتش جمهوری اسلامی ایران». آموزش علوم دریایی، 9(1)، 186-202.
محمودی، سیروس. (1397). «بررسی تحلیلی مبانی خردورزی به‌عنوان یک هدف تربیتی». فصلنامه بصیرت و تربیت اسلامی، 15(46)، 78-100.
موسوی­نیا، سید مهدی و عظیمی، سعیده سادات. (1401). «صورت‌بندی مفهوم عقلانیت انقلابی در دستگاه محاسباتی امام خمینی (ره)». پژوهش‌های سیاست اسلامی، 10(22)، 144-172.
مولائی، مرتضی. (1401). «ارائه الگوی عقلانیت در دفاع مقدس در اندیشه حضرت امام خمینی (ره)». مطالعات دفاع مقدس و نبردهای معاصر، 4(7)، 95-118.
خلیل پورسیدی، فاطمه­سادات. (1402). «شناسایی عوامل مؤثر در شایستگی‌های کانونی مدیریتِ دانشجویان دوره دکتری مدیریت آموزش عالی». فصلنامه علمی مطالعات الگوی پیشرفت اسلامی ایرانی.
 
Afifah, U. (2023). Rationalism in Philosophical Studies. Journal of Innovation in Teaching and Instructional Media, 4(1), 47-58.
Avray, D. (2022). Rationalities and rationalization. In The Routledge International Handbook on Max Weber (pp. 63-75). Routledge.
Bahar, H. (2024). Filsafat Rasionalisme Sebagai Dasar Ilmu Pengetahuan. Reslaj: Religion Education Social Laa Roiba Journal, 6(5), 2235-2243.
Brooker, P., & Hayward, M. (2023). Rational Leadership: Developing and Redeveloping Corporations. Oxford University Press.
Glaser, B., & Strauss, A. (1967). The Discovery of Grounded Theory: Strategies for Qualitative Research. Mill Valley, CA: Sociology Press.
Gordley, J. (2022). The Rise and Fall of Western Rationalism. In The Eclipse of Classical Thought in China and The West (pp. 252–272). chapter, Cambridge: Cambridge University Press.
Ibrahim, T. (2020). Al-Farabi’s treatise “On Intellect”(Transl., foreword and comm. by T. Ibrahim). Orientalistica, 2(4), 954-982.
Krivenko, E. Y. (2023). Reason, logic, and the subject/object dichotomy in the West. In The Logic of Human Rights (pp. 8-34). Edward Elgar Publishing.
Muhammad, S. J. N. (2022). Konsep Akal Menurut Nuruddin Al-Raniri dalam Bustan Al-Salatin. Malay Literature, 35(1), 1-26.
Mussel, P. (2013). Intellect: a theoretical framework for personality traits related to intellectual achievements. Journal of Personality and Social Psychology, 104(5), 885.
Roth, R. I. (2004). The Rational Analytical Approach to Decision-Making: An Adequate Strategy for Military Commanders?. Connections, 3(2), 71-92.
Salehnezhad, A., & Shadmanfar, M. H. (2024). Designing an experience management model based on the statements of imam khamenei. Strategic Management of Organizational Knowledge, 7(1), 19-52.
Segre, S. (2022). The Notion of Formal Rationality in the Writings of Max Weber and Other Foremost Sociologists. In The Routledge International Handbook on Max Weber (pp. 288-299). Routledge.
Shadmanfar, M. H. (2025). Dimensions and components of implementing public policies in Islamic Revolution institutions; Case study: Islamic Revolution Housing Foundation. Scientific Journal of Islamic Management, 32(3), 11-36.
Siswadi, S., & Najihah, W. A. (2023). Asumsi Rasionalitas dalam Prilaku Konsumsi Perspektif Ekonomi Mikro Islam. Al-Muzdahir: Jurnal Ekonomi Syariah, 5(1), 1-9.
Zhu, Zhi-fan. (2007). 5. Rationality Is an Attribute of Body. Journal of Yunnan University.