وصیت شهدا

بازنمایی فرهنگ مقاومت فرماندهان جنگ تحمیلی در کتب دفاع مقدس( مورد مطالعه کتاب‌های ملاقات در فکه، در کمین گل سرخ، محمد مسیح کردستان، روشنای بدر)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه ارتباطات و مطالعات فرهنگی، دانشکده رفاه، تهران، ایران. farokhi@refah.ac.ir

2 کارشناسی ارشد مطالعات فرهنگی ، دانشگاه سوره، تهران، ایران.

چکیده

فرماندهان جنگ تحمیلی، رزمندگان جوانی بودند که جنگ را مدیریت و زندگی خود را در مسیر دفاع و پاسداری از خاک ایران سپری کردند. فرهنگ مقاومت از عناصر مهم تاثیرگذار در روند جنگ بوده و این موضوع ناظر به فرماندهان دفاع مقدس حائز اهمیت و قابل تامل می باشد..در این راستا پژوهش مذکور به بازنمایی فرهنگ مقاومت فرماندهان جنگ تحمیلی در کتب دفاع مقدس می‌پردازد. در این زمینه 4 نمونه از کتاب‌های شاخص که بررسی زندگی فرماندهان جنگ تحمیلی پرداخته شده شامل: ملاقات در فکه، در کمین گل سرخ، محمد مسیح کردستان و روشنای بدر به عنوان جامعه هدف انتخاب شده و به روش تحلیل محتوای کیفی مورد بررسی و پژوهش قرار گرفته است. این چهار کتاب زندگی فرماندهان شهیدحسن باقری، علی صیاد شیرازی، محمد بروجردی و اسماعیل دقایقی را نشان می‌دهد. با بررسی چهار اثر مذکور که به توصیف و بازآفرینی ارزش های دینی، انقلابی، وقایع و صحنه های جنگ، روحیات فردی و ... فرماندهان پرداخته بود تلاش شد با مشاهده و بررسی ارزش ها و هنجارهای نهفته در آن ها و روابط اجتماعی شان به فرهنگ مقاومت و الگوی فرهنگی مرتبط پی برد. نتایج حاکی از آن است که فرهنگ مقاومت فرماندهان در سه مضمون اصلی بینش، گرایش و کنش بازنمایی شد که بینش شامل مقوله های فرعی اندیشه دینی، اندیشه راهبردی و اندیشه انقلابی است. گرایش شامل روحیاتی نظیر روحیه اقتدار و ایستادگی، اثرگذاری و نفوذ، صبر و شکیبایی، تلاشگری، حمایتگری، خودباوری و کنش نیز شامل اقدامات نظامی، اجتماعی و فرهنگی می شود. در این پژوهش پس از بررسی مقوله ها مشخص شد که فرهنگ مقاومت یک موضوع صرفا دفاعی نیست؛ بلکه فرهنگی پویا، تهاجمی، و مبتنی بر تفکر و دوراندیشی است.فرهنگ مقاومت با مفهوم هویت پیوند داردو  این پیوند در مقوله های اصلی مشخص می باشد. نویسندگان در خلق این آثار از زبان به عنوان یک بازتاب دهنده‌ی ساده‌ی معنا استفاده کرده‌اند و تمام معانی موجود در بینش، گرایش و کنش فرماندهان را به واسطه‌ی زبان صرفا بازتاب دادند. فرهنگ مقاومت برای فرماندهان ارزش خاص و ویژه ‌ای به حساب می‌آید و مسئله‌ی مهمی در دفاع مقدس است که می‌توان از آن به عنوان یک عنصر نقش آفرین یاد کرد. عنصری که با شکل گیری آن در جامعه، ابعاد دیگر مقاومت نیز بروز خواهد کرد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Representation of the resistance culture of the commanders of the imposed war in the books of Holy Defense (the study of the books "Meeting in Fake", "Ambush by Gold Rose", "Mohammad Masih Kurdistan", " the light of Badr"

نویسندگان [English]

  • meysam farokhi 1
  • zahra khodaee 2
1 Associate Professor, Department of Communication and Cultural Studies, Faculty of Refah, Tehran, Iran. farokhi@refah.ac.ir
2 Master of Cultural Studies, Soure University, Tehran, Iran.
چکیده [English]

The commanders of the imposed war were young warriors who managed the war and spent their lives defending and guarding the soil of Iran. They were in the first line of defense, resistance, stability and standing. Resistance is one of the important elements influencing the process of war and the culture of resistance of commanders is a significant issue; Because culture is a specific pattern of behavior that distinguishes one society from another. Therefore, this research represents the resistance culture of the commanders of the imposed war in the sacred defense books. Among these, 4 examples of the prominent books that examine the life of war commanders have been selected as the target community and have been investigated and researched using the qualitative content analysis method. These four books include: Meeting in Fakeh, in the ambush of Gol Sorkh, Muhammad Masih of Kurdistan and the light of Badr, which shows the lives of the martyred commanders, Hasan Bagheri, Ali Sayad Shirazi, Muhammad Borujerdi and Ismail Daqaiyeghi. As a result of this research, the resistance culture of commanders was represented in three main themes of vision, tendency and action, which vision includes the sub-categories of religious thought, strategic thought and revolutionary thought. The trend includes attitudes such as the spirit of authority and standing, impact and influence, patience, effort, support, self-belief and action, and also includes military, social and cultural measures. In creating these works, the authors have used language as a simple reflector of meaning and reflected all the meanings in the vision, tendency and action of the commanders simply through language. By analyzing and reviewing these books, we found that the culture of resistance is considered a special and special value for the commanders and is an important issue in the sacred defense that can be mentioned as a role-playing element. An element that with its formation in the society, other dimensions of resistance will also appear.

کلیدواژه‌ها [English]

  • representation
  • culture
  • Resistance culture
  • imposed war commanders
اشعری، سمیرا و شاه‌حسینی، احد. (1402). «طراحی فرهنگ محور با نظریه بازنمایی استوارت هال؛ نمونه موردی هویت بخشی بسته‌بندی صنایع‌دستی ایران». نشریه رهپویه هنرهای تجسمی، دوره 6، شماره 3، 81-89.
امام‌جمعه، فرهاد. (1395). «جامعه‌شناسی فرهنگی». تهران: نشر بهمن برنا.
آیینه وند، صادق. (1372). «پژوهش‏هایی در تاریخ و ادب». تهران: اطلاعات.
پناهی، عباس و محمد زاده، اسدالله. (1395). «تصویر زن ایرانی در سفرنامه‌های فرانسویان از اوایل دوره قاجار تا انقلاب مشروطه بر اساس نظریه بازنمایی استوارت هال». پژوهش‌نامه‌ی انجمن ایرانی تاریخ، سال هفتم، شماره 27، 1-23.
جمعی از نویسندگان. (1392). «نقشه مهندسی فرهنگی کشور». شورای عالی انقلاب فرهنگی.
چهرقانی، رضا. (1396). «ادبیات پایداری در ایران بازشناسی مؤلفه‌ها، فرصت‌ها و چالش‌ها». ادبیات پارسی معاصر، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال 7، شماره 2، 1-33.
حسنی فر، عبدالرحمن، ملایی توانی، علیرضا و نجار، سعید. (1400). «بازنمایی خشونت نظامیان عراقی در خاطره نگاشته‏های اسرای ایرانی جنگ/دفاع مقدس». دو فصلنامه علمی تاریخ نگری و تاریخ‌نگاری دانشگاه الزهرا، سال سی و دوم، شماره 29، 55-79.
خضرایی راد، جواد؛ قالیباف، محمدباقر؛ احمدوند، محمدعلی و محکی، علی‌اصغر. (1401). «راهکارهای انتقال آموزه‏های فرهنگی دفاع مقدس به نسل آینده». فصلنامه علی مطالعات دفاع مقدس، دوره 8، شماره 2 پیاپی (30)، صفحه 35، 35-56.
ریمون، آرون. (۱۳۸9). «مراحل اساسی سیر اندیشه در جامعه‌شناسی». ترجمه باقر پرهام، تهران: انتشارات علمی فرهنگی
سیف، علی‌اکبر. (1402). «روانشناسی پرورشی نوین». تهران: دوران.
عاشوری، داریوش. (1380). «تعریف‏ها و مفهوم فرهنگ». تهران: نشر آگه.
عبدالله، مولى. (1412 ق) «الحاشیه على تهذیب المنطق». قم: موسسه النشر الاسلامى.
علامیان، سعید. (1400). «ملاقات در فکه (زندگینامه شهید حسن باقری) ». تهران: انتشارات سوره مهر.
عمید، حسن. (1375). «فرهنگ فارسی عمید». تهران: نشر امیرکبیر.
غفاری هشجین، زاهد و دژگیر، مریم. (1392). «نقش فرهنگ ایثار و شهادت به‌مثابه سرمایه اجتماعی در پیشرفت نظام جمهوری اسلامی ایران از دیدگاه مقام معظم رهبری». فصلنامه علمی ـ پژوهشی پژوهش‏های انقلاب اسلامی، شماره 5، صفحه 121، 99-124.
فاطمی، داوود و اسلامی فارسانی عباس. (1397). «ارزیابی نظام ارزش‏های جامعه در دوران دفاع مقدس و دوران کنونی». فصلنامه علمی-تروجی مطالعات دفاع مقدس، دوره 4، شماره 2، صفحه 114-115.
فرخی، میثم. (1397). «بازنمایی ویژگی‏های رهبری فرماندهان جنگ تحمیلی در سینمای دفاع مقدس موردمطالعه: فیلم‏های به کبودی یاس، شور شیرین و ایستاده در غبار». فصلنامه مطالعات راهبردی بسیج، سال بیست ویکم، شماره 8، 60-84.
فلیک، اووه. (1387). «درآمدی بر تحقیق کیفی». ترجمه هادی جلیلی، تهران: نشر نی.
کافی، غلامرضا، خیراندیش، مهدی و افشون، فروغ. (1395). «مقایسه شان پایداری در سه کتاب سووشون سیمین دانشور، ای‌کاش گل سرخ نبود منیژه آرمین و دا سیده زهرا حسینی». کنگره بین‌المللی زبان و ادبیات.
کرایب، یان. (1382). «نظریه اجتماعی کلاسیک». ترجمه شهناز مسمی پرست تهران: آگاه
کلانتری، مهرداد، شاکه نیا، فرحناز، عرب مقدم، نرگس. (1397). «نظریه‏های شخصیت با تأکید بر خودشناسی». تهران: کنکاش.
کوئن، بروس. (1400). «مبانی جامعه‌شناسی». ترجمه غلام عباس توسلی، رضا فاضل، تهران: سمت.
نصرت‌الله. (1402). «محمد مسیح کردستان (زندگینامه شهید محمد بروجردی) ». تهران: انتشارات روایت فتح.
مارشال، کاترین. (1377). «روش تحقیق کیفی». ترجمه علی پارسائیان، تهران: دفتر پژوهش‏های فرهنگی.
مصلی نژاد، عباس. (1393). «نقش ساختار سیاسی در سیاست‌گذاری فرهنگ مقاومت». فصلنامه مطالعات راهبردی بسیج، سال هفدهم، شماره 62، 6-31.
مطهری، مرتضی. (1397). «حکمت‏ها و اندرزها». ج 3، تهران: انتشارات صدرا.
ملاصدرا، محمدبن ابراهیم. (1362). «منطق نوین مشتمل بر اللمعات المشرقیه فى الفنون المنطقیه». تهران: آگاه
معین، محمد. (1386). «فرهنگ معین». تهران: نشر زرین.
مؤمنی، محسن. (1396). «در کمین گل سرخ (زندگینامه شهید علی صیاد شیرازی) ». تهران: انتشارات سوره مهر.
میر قادری، سید فضل‌الله و کیانی، حسین. (1391). «بن‌مایه‌های ادبیات مقاومت در قرآن». مطالعات ادبی متون اسلامی، شماره 1، صفحه 69، 69-95.
میری، مریم سادات و نصراللهی، محمدصادق. (1400). «بازنمایی شخصیت زن در کتاب‌های خاطره نگاری دفاع مقدس (مطالعه موردی کتاب‌های ساحی، صباح، زیباترین روزهای زندگی و چراغ‌های روشن شهر) ». زن در فرهنگ و هنر، دوره 13، شماره 2،251-271.
مهدی زاده، سید محمد. (1387). «بازنمایی و رسانه». تهران: دفتر مطالعات و توسعه رسانه‌ها.
نامنی، ریحانه، میراحمدی، ابوالقاسم و شریعتی، سیدعلی اکبر. (1401). «ساخت و اعتباربخشی انگاره شناختی فرهنگ مقاومت در شعر پسا انقلاب بر اساس مدل‌سازی و تحلیل ساختاری راهبردی». دو فصلنامه علمی پژوهشی پاسداری فرهنگی انقلاب اسلامی دانشکده علوم انسانی اسلامی و قدرت نرم دانشگاه افسری و تربیت پاسداری امام حسین (ع)، سال دوازدهم، شماره 26، 1-27.
نظرلو، مرضیه. (1402). «روشنای بدر». تهران: مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس.
هال، استوارت. (1396). «درآمدی بر فهم جامعه مدرن». مترجم: محمد نبوی، تهران: نشر آگه.
krippendorff, k. (2004) Content Analysis: An Introducrion to its Methodology, London: sage.
Gavin Weedon(2014). Military resisters, war resistance, and the ethics of exposure and disclosure
Hall, S. (1997). “The Work of Representation”, In Cultural Representation and Signifying
Sarah D. Phillips, Tamara Martsenyuk(2023). Women's agency and resistance in Russia's war on Ukraine: From victim of the war to prominent force. Womens Studies International Forum.