وصیت شهدا

بررسی نقش زنان در دوران هشت سال دفاع مقدس: مطالعه کیفی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری برنامه‌ریزی درسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران. Email: m.alipour@birjand.ac.ir

2 استادیار آموزش معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.

3 دانشجوی کارشناسی آموزش علوم اجتماعی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.

چکیده

دوران هشت سال دفاع مقدس بسیار مهم و نقش اقشار مختلف در آن بسیار پررنگ بوده است. یکی از این اقشار زنان هستند که در کنار سایر اقشار جامعه اقدامات و نقش‌های مهمی را داشته‌اند. اهمیت این عامل، انگیزه ای شد تا پژوهش حاضر به منظور بررسی نقش زنان در دوران هشت سال دفاع مقدس، انجام گیرد. پژوهش حاضر به شیوه کیفی و با روش تحلیل مضمون انجام گرفت و یافته‌های منتشرشده در خصوص نقش زنان در بازه حدود 12 سال اخیر، از 1390 تا 1402 در مجلات فارسی با کلیدواژه‌های "زنان" و "بانوان" به همراه دفاع مقدس و جنگ در پایگاه‌های اطلاعاتی «Google Scholar»، «Ensani»، «Noormags»، «Civilica»، «SID» و » Magiran « موردبررسی قرار گرفتند. درنهایت 15 مقاله، وارد مطالعه حاضر شد. یافته‌های حاصل حاکی از این است که نقش زنان را می‌توان در مضامین طبابت و تیمارداری، رزمی و نظامی، اسوه گری و الگو محوری، نقش اجتماعی، تعلیم و تربیت و خانواده طبقه بندی کرد. در دوران هشت سال دفاع مقدس علی‌رغم بیان شفاهی نقش‌های مختلف افراد در این مقوله،تبیین و تأکیدی مصداقی بر نقش زنان در جنگ موضوعی است که پرداختن به آن به‌صورت جزئی از جهات گوناگونی همچون تقابل با کلیشه‌های جنسیتی و تأکید بر نقش‌های کمتر شنیده‌شده‌ی زنان به‌خصوص در حوزه‌ی نظامی اهمیتی حیاتی دارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Examining the Role of Women During the Eight-Year Sacred Defense: A Qualitative Study

نویسندگان [English]

  • Mohammad Alipour 1
  • javad akbarimotlagh 2
  • mobina razayi 3
  • maryam rasoli torghi 3
1 PhD student in Curriculum Planning, Faculty of Educational Sciences and Psychology, Birjand University, Birjand, Iran. Email: m.alipour@birjand.ac.ir
2 Assistant Professor of Islamic Studies, Farhangian University, Tehran, Iran.
3 BA student of social science education, Farhangian University, Tehran, Iran.
چکیده [English]

The roles of various social groups during the eight-year Sacred Defense were significant and impactful. Among these groups, women played a crucial role alongside other segments of society, undertaking important actions and roles. The significance of this topic inspired the present study to examine the role of women during the eight-year Sacred Defense.
This qualitative study employs thematic analysis to examine findings published over approximately the past 12 years, from 2011 to 2023, in Persian journals using the keywords "women" and "ladies" along with Sacred Defense and war in databases such as Google Scholar, Ensani, Noormags, Civilica, SID, and Magiran. Ultimately, 15 articles were included in this study.
The findings indicate that women's roles can be categorized into themes such as medical and nursing care, combat and military roles, role models and leadership, social roles, education, and family. Despite the oral recounting of various roles during the eight-year Sacred Defense, a detailed and specific emphasis on the roles of women in the war is crucial. Addressing these roles comprehensively is vital for confronting gender stereotypes and emphasizing the less-heard contributions of women, particularly in the military sector.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Women
  • War
  • Sacred Defense

مراجع

احمدوند، خلیل اله، و بابایی تبار، مهدیه. (1400). بررسی ابعاد فقهی نقش زن در پشتیبانی دفاع مقدس. قانون یار، 5(19 )، 0-0.
ازقندی، علیرضا؛ روشن­دل، جلیل. (۱۳۹۲). مسائل نظامی و استراتژیک معاصر. تهران: سمت.
انیسی, فریبا. (1378). زنـان در دفـاع مقـدس ، به روایت امـام. پیام زن.
توکلی لشکاجانی،نرگس (1401).تاریخ شفاهی زنان جهادگر شهرستان ملارد در پشتیبانی جنگ و بررسی عوامل پویایی گروه‌های زنان مردم‌نهاد.دو فصلنامه‌ی پژوهش‌های تاریخ شفاهی، 14(1)،60-53.
 جمشیدی ها، غلامرضا، و حمیدی، نفیسه. (1386). تجربه زنانه از جنگ. زن در توسعه و سیاست (پژوهش زنان)، 5(2 (پیاپی 18))، 81-108.
جوادی یگانه، محمدرضا، و صحفی، سیدمحمدعلی. (1392). روایت زنانه از جنگ تحلیل انتقادی کتاب خاطرات دا. نقد ادبی، 6(21)، 85-110.
جمالی، علی (۱۳۹۴). تأثیر دست آوردهای فرهنگی دفاع مقدس برحفظ و استمرار انقلاب اسلامی. دو فصلنامه علمی-پژوهشی پاسداری فرهنگی انقلاب اسلامی دانشکده علوم انسانی و قدرت نرم دانشگاه افسری و تربیت پاسداری امام حسین (ع)، ۵(۱۱)، ۱۰۰-۶۳.
حاجتی، حامد. (۱۴۰۰). علل و انگیزه‌های راهبردی رخداد جنگ تحمیلی. دو فصلنامه علمی مطالعات دفاع مقدس و نبردهای معاصر، ۳(۱)، ۳۷۸-۳۵۱.
خشت­زر، بهروز. (۱۴۰۱). استان کهگیلویه و بویراحمد در آیینه دفاع مقدس. علوم زیست محیطی و دانش جغرافیا، ۲(۲)، ۱۲-۱.
رحیمی پردنجانی, ابراهیم, آل مومن دهکردی, نرگس. (1401). آسیب شناسی تاریخ شفاهی زنان در دفاع مقدس. دو فصلنامه پژوهش های تاریخ شفاهی, 14(1), 61-70.
رشید، غلامعلی و پاشایی هولاسو، امین (1391). ارائه مدلی مبتنی بر مدیریت دانش جهت ترویج فرهنگ دفاع مقدس. دو فصلنامه علمی-پژوهشی پاسداری فرهنگی انقلاب اسلامی دانشکده علوم انسانی و قدرت نرم دانشگاه افسری و تربیت پاسداری امام حسین (ع)، 2(6)، 235-205.
سپهرنیا, رزیتا,  حسینی سیر, سید احمد. (1396). نقش فرهنگی زنان ایرانی در عرصه دفاع مقدس از منظر آثار عکاسان مبتنی بر قدرت نرم. فصلنامه علمی مطالعات دفاع مقدس, 3(3), 101-120.
سلیمی،مینو. (1397).مطالعه ی مردم شناسی روایت های زنانه از دوران جنگ تحمیلی.فصلنامه ی علمی پژوهشی زن و فرهنگ،10(37)،130-115.
سلیمان پورعمران، محبوبه؛ حاتم زاده، سهراب؛ یوسفی فر، حسین؛ سیاح، مجتبی. (۱۳۹۸). بررسی روش‌‌ها و میزان آشنایی دانش‌آموزان با ارزش‌های دفاع مقدس مطالعۀ موردی: شهرستان بجنورد. فصلنامه علمی مطالعات دفاع مقدس، ۵(۱)، ۵۱-۳۳.
شجاعی باصیری، علیرضا. (۱۳۸۹). تحلیل محتوای وصایای شهدای پاسدار و بسیجی استان چهارمحال و بختیاری. دفتر مطالعات و تحقیقات بنیاد شهید و امور ایثارگران چهارمحال و بختیاری.
شریف پور، عنایت اله، و لشکری، فاطمه. (1389). بررسی نقش زنان در چند داستان کوتاه دفاع مقدس. ادبیات پایداری (ادب و زبان نشریه دانشکده ادبیات و علوم انسانی کرمان)، 1(2)، 169-188.
عزت اللهی نژاد, طیبه. (1399). جنگ نگاری (زیبایی‌شناسی و معنا‌شناسی نامه‌های رزمندگان ایرانی جنگ ایران و عراق). جامعه شناسی هنر و ادبیات, 12(2), 69-96.
علاماتی، غلامرضا. (۱۴۰۰). واکاوی وتحلیل چگونگی تبادل اسرای جنگ ایران و عراق(۱۳۶۷-۱۳۵۹). فصلنامه علمی مطالعات دفاع مقدس، ۷(۲)، ۲۴۷-۲۲۵.
علایی، حسین (۱۳۹۱). روند جنگ ایران وعراق. تهران: انتشارات مرز وبوم.
غیاثوند, احمد؛ محمدتقی زاده, مهدیه و صالح پور, منیژه. (1399). چهره‌‌ی زنانه‌ی جنگ در بمباران شیمیایی شهر سردشت. فصلنامه مطالعات ملی, 21(81), 109-136.
فلاح تفتی، فاطمه.(۱۴۰۰). طراحی الگوی سبک زندگی دینی زنان:پژوهشی مبتنی بر وصیت نامه شهدای زن در دفاع مقدس. فصلنامه فرهنگی‌-تربیتی زنان و خانواده ، ۱۵(۵۶)،۷-۴۰.
فلاح،نسرین (1392).تجربه ی دوگانه‌ی زنان از جنگ(براساس کتاب های خاطرات دفاع مقدس دا،پوتین های مریم،خانه ام همینجاست،پاییز59 و در کوچه های خرمشهر). ادبیات پایداری ،5(9)، 239-264.
کرمی قهی, محمدتقی. (1392). سنخ شناسی یاریگری‌ها در جنگ براساس روایت‌های زنان جنگ زده. فصلنامه علوم اجتماعی، 20(62), 153-212.
کولایی, الهه و بهبهانی, سیمین. (1400). تجربه زیسته زنان رزمنده در جنگ ایران و عراق و بازاندیشی در نقش‌های سنتی سیاسی و اجتماعی آنان. پژوهشنامه علوم سیاسی، 16(4)، 145-180.
میثم بلباسی، سید ابوالفضل حسینی زاده، (1402). گفتمان دفاعی انقلاب اسلامی با تاکید بر مشارکت زنان در امور دفاعی، نشریه گفتمان سیاسی انقلاب اسلامی، 2(4)، 1-23.
میری, ثمر. (1398). بررسی نقش زنان در دفاع مقدّس براساس خاطرهنوشت یکشنبۀآخر (خاطرات معصومه رامهرمزی). فصلنامه علمی مطالعات دفاع مقدس، 5(2)، 49-68.
میری، مریم سادات، و نصرالهی، محمدصادق. (1400). بازنمایی شخصیت زن در کتاب های خاطره نگاری دفاع مقدس (مطالعه موردی کتاب های ساجی, صباح, زیباترین روزهای زندگی و چراغ های روشن شهر). زن در فرهنگ و هنر (پژوهش زنان)، 13(2 )، 251-271.
Karam, A. (2000). Women in War and Peace-building: The Roads Traversed, The Challenges Ahead. International Feminist Journal of Politics, 3(1), 2–25.
Cockburn, C. (2013). War and security, women and gender: an overview of the issues. Gender & Development, 21(3), 433–452.
Lindsey, C. (2000). Women and war. Revue Internationale de La Croix-Rouge/International Review of the Red Cross, 82(839), 561–580.
مطالعات دفاع مقدس و نبردهای معاصر
دوره 6، شماره 10
شهریور 1403
صفحه 173-192

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار