وصیت شهدا

بررسی و تبیین راهبردهای عملیات روانی در دفاع مقدس از منظر حضرت امام (رحمه الله علیه)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه جغرافیا، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران. h-zarghani@um.ac.ir

2 دانشجوی دکتری جغرافیای سیاسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی ، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران.

3 دانشجوی دکتری جغرافیای سیاسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه فردوسی، مشهد، ایران.

چکیده

   عملیات روانی عبارتست از استفاده منظم و دقیق  از تبلیغات و سایر امکانات به منظور اثرگذاری بر افکار و رفتار گروه­های مختلف همسو و غیرهمسو برای دست­یابی به اهداف. با شروع جنگ تحمیلی امپراطوری رسانه ای غرب و ایادی منطقه ای آن تلاش وسیعی را در راستای عملیات روانی با هدف تاثیر گذاری بر ملت و دولت ایران انجام دادند. حضرت امام (رحمه‌الله علیه)  در راستای مقابله با عملیات روانی دشمن و همچنین آگاه سازی نیروهای نظامی و مردم عراق، بیانات و سخنرانی های مختلفی داشتند که می توان از آنها تحت عنوان راهبردهای عملیات روانی نام برد. بر این اساس، این پژوهش به دنبال بررسی و تبیین «عملیات روانی در دفاع مقدس» از منظر امام (رحمه‌الله علیه)  می باشد. روش پژوهش، روش تحلیل محتوای ترکیبی(کیفی وکمّی) است  و متن صحیفه امام (رحمه‌الله علیه) در دوران دفاع مقدس با دو رویکرد قیاس و استقراء مورد بررسی قرار گرفته است. در این چارچوب 9 مفهوم مرتبط با مولفه«عملیات روانی دردفاع مقدس» استخراج و وضعیت فراوانی و همچنین روند تغییر آنها مورد بررسی قرار گرفت.علاوه بر این براساس فرآیند «کدگذاری و مقوله بندی»، مهمترین راهبردهای عملیات روانی احصا گردید. یافته­های پژوهش بیانگر این است که، سه مفهوم«تفسیر جنگ تحمیلی به عنوان نماد مبارزه حق و باطل؛ تبیین جنگ به مثابه دفاع مقدس و روشنگری نسبت به تبلیغات و ادعاهای دروغ رژیم بعث عراق و متحدان آن» بالاترین فراوانی را داشته­اند.همچنین تحلیل محتوی بیانات حضرت امام (رحمه‌الله علیه) نشان می دهد ایشان سه راهبرد مشخص شامل «طرح دوگانه اسلام و کفر، مقابله با جنگ روانی دشمن(تحریف، تردید و تفرقه) و در نهایت روشنگری و دعوت ملت و نیروی نظامی عراق» را مد نظر داشتند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Investigating and elucidating the psychological warfare strategies in the Sacred Defense from Imam Khomeini’s (May God bless his soul) viewpoint

نویسندگان [English]

  • sayyed hadi zarghani 1
  • Fateme Bakhshi Shadmehri 2
  • Farzad Abedi Shoja 3
  • Narges Hajipanah 3
1 Corresponding author: Associate Professor of Geography, Ferdowsi University, Mashhad, Iran. h-zarghani@um.ac.ir
2 PhD student of Political Geography, Faculty of Literature and Humanities, Ferdowsi University, Mashhad, Iran.
3 PhD student of Political Geography, Faculty of Literature and Humanities, Ferdowsi University, Mashhad, Iran.
چکیده [English]

Psychological warfare is the systematic and precise use of propaganda and other means to influence the thoughts and behaviors of different groups of allies and adversaries to achieve objectives. With the onset of the imposed war, the Western media empire and its regional proxies made extensive efforts to conduct psychological warfare to affect the Iranian people and government. Imam Khomeini (May God bless his soul) delivered various speeches and messages to counteract the enemy’s psychological warfare and also to inform the Iraqi military and people, which can be named as psychological warfare strategies. Accordingly, this research aims to examine and elucidate “psychological warfare in the Sacred Defense” from Imam Khomeini’s (May God bless his soul) perspective. The research method is a mixed (qualitative and quantitative) content analysis method and Imam Khomeini’s Sahifeh (May God bless his soul) text during the Sacred Defense was studied with two approaches of analogy and induction. In this framework, 9 concepts related to the component of “psychological warfare in Sacred Defense” were extracted and their frequency status and also their change trend were investigated. In addition, based on the process of “coding and categorization”, the most important psychological warfare strategies were calculated. The findings of the research indicate that three concepts of “interpreting the imposed war as a symbol of the struggle between truth and falsehood; explaining war as a Sacred Defense and enlightening about propaganda and false claims of Iraq’s Ba’athist regime and its allies” had the highest frequency. Also, content analysis of Imam Khomeini’s (May God bless his soul) statements shows that he had three specific strategies in mind, including “presenting a dualism of Islam and disbelief, confronting the enemy’s psychological war (distortion, doubt and discord) and ultimately enlightening and inviting Iraqi military and people”.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sacred Defense
  • Strategy
  • Psychological Warfare
  • Soft War
  • Imam Khomeini (May God bless his soul)

مراجع

  1. ابراهیمى خوسفى، منصور.(1387) جنگ نرم، عملیات روانى و فریب استراتژیک، جلد چهارم، تهران: ابرار معاصر
  2. ارجینی، حسین، عبداللهی، زهرا(1394)، راهبردهای امام خمینی در مدیریت دفاع مقدس، فصلنامه مطالعات انقلاب اسلامی، دوره12، شماره 42، صص 156-139.
  3. استراوس، انسلم، کربین، جولیت(1391)، مبانی پژوهش کیفی: فنون و مراحل تولید نظریه زمینه‌ای. مترجم، ابراهیم افشار، تهران: نشر نی.
  4. افضلی، رسول، محسن زادگان، امیر(1399)؛ بررسی مواضع نظامی امام خمینی در جنگ ایران و عراق. تهران: مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس.
  5. ایمان، محمد تقی ،(1394)،روش شناسی تحقیق کیفی. قم: پژوهشکده حوزه و دانشگاه.
  6. بلیکی، نورمن،(1384)، طراحی پژوهش­های اجتماعی. ترجمه حسین چاوشیان، تهران: نشر نی
  7. تبریزی، علیرضا،(1393)، روش تحقیق کیفی در مکاتب تفسیری. تهران: اطلاعات
  8. تهامی، سید مجتبی(1384)، امنیت ملی، داکترین، سیاست­های دفاعی و امنیتی. جلد اول، تهران: سازمان فرهنگی و عقیدتی ارتش.
  9. سواری، کریم،(1396)،آسیب های روانی جنگ نرم و تعیین برخی از منابع مقابله با آن. مطالعات قدرت نرم، 7(16 )،ص8-18
  10. سبحانی فر، محمد جواد، مردمی،ابولقاسم،(1400)،پذیرش قطعنامه 598، پیروزی یا شکست، دو فصلنامه علمی مطالعات دفاع مقدس و راهبردهای معاصر،سال سوم، شماره 5،ص 46-27
  11. شاه محمدی،عبدالرضا،(1382)، وسایل ارتباطی سربازان اصلی میدان های جنگ های نوین، فصلنامه پژوهش و سنجش، سال دهم، شماره 34،ص 45-34
  12.  جنیدی، رضا (1389)؛ تکنیک های عملیات روانی و شیوه­های مقابله با آن، مشهد: به نشر.
  13. حافظ نیا، محمد رضا (1396)، مقدمه­ای بر روش تحقیق در علوم انسانی. تهران: سمت.
  14. حبی، محمدباقر، حاتمی، حمیدرضا(1388)، بررسی شیوه های عملیات روانی علیه ایران از نظر نیروهای نظامی، روانشناسی نظامی، سال اول، شماره اول، بهار1388، صص42-33.
  15. حبی،محمد باقر،آزاد مرزآبادی، اسفندیار،نوری، رضا،(1389)،میزان آگاهی از روش های جنگ روانی و مقابله با آن، فصلنامه روانشناسی نظامی، سال اول، شماره سوم، ص 79-73
  16. خمینی، روح الله(1370)، صحیفه امام. مجموعه 22 جلدی، تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام.
  17. رنجبران، داود،(1388)، جنگ نرم،تهران: انتشارات ساحل اندیشه
  18. رفیع، حسین و سید محمد جواد قربی،(1389)، کالبد شناسی قدرت نرم و ابزارهای کاربردی آن، مطالعات بسیج سال سیزدهم شماره 47 ، تابستان، صص138-117.
  19. رضا قلی زاده،بهنام،(1392)، عملیات روانی با تاکید بر ایران هراسی و اسلام ستیزی در رسانه های برجسته غرب،مطالعات عملیات روانی، ص 171-151
  20. زرقانی، سیدهادی(1400)، بررسی و تبیین راهبردهای دفاعی حضرت امام خمینی در دفاع مقدس، مطالعات دفاع مقدس، شماره3، دوره7، صص33-68
  21. زرقانی، سیدهادی(1400)، راهبردهای دفاعی حضرت امام خمینی در دفاع مقدس، طرح پژوهشی پژوهشگاه علوم و معارف دفاع مقدس شهید سپهبد پاسدارحاج قاسم سلیمانی.
  22. زرقانی، سید هادی، عابدی شجاع، فرزاد، بخشی، فاطمه، حجی پناه، نرگس؛(1401)؛ بررسی و تبیین فرهنگ و رفتار سازمانی نیروهای مسلح از منظر حضرت امام، فصلنامه مدیریت نظامی،سال 22،شماره 3، صص 93-122.
  23. زرقانی، سیدهادی(1401)، درآمدی بر راهبردهای دفاعی حضرت امام خمینی در دفاع مقدس، تهران: پژوهشگاه علوم و معارف دفاع مقدس شهید سپهبد پاسدارحاج قاسم سلیمانی.
  24. عربی، زهرا، حاتمی، داود،(1392)، نقش و جایگاه فرهنگ ایثار و شهادت در بیداری اسلامی و تداوم آن، نخستین همایش بین المللی مطالعه علمی ایثار و شهادت، دانشگاه تهران
  25. کیوان حسینی، سیداصغر(1379)، گزارش همایش امام (ره) و دفاع مقدس، مجله سیاست دفاعی، شماره31، صص171-174.
  26. قائدی محمدرضا، علیرضا گلشنی(1395) ،روش تحلیل محتوا ، از کمی گرایی تا کیفی گرایی، روش ها و مدل های روان شناختی، سال هفتم بهار 1395 شماره 23.
  27. قیصری، نورالله و قربی، سید محمدجواد(1391)، بررسی ابعاد نرم افزاری قدرت و پدیده عملیات روانی، مهندسی فرهنگی، سال ششم، شماره ۶۵ و ۶۶.
  28. لی وایت، گری،(1382)، عملیات روانی در قرن بیست و یکم، ترجمه سید حسن محمدی نجم، فصلنامه عملیات روانی،سال اول، شماره 1
  29. نوغانی دخت‌بهمنی، محسن، محمدی، فردین، کرمانی، مهدی ،(1398)، خلق نظریه در مطالعات کیفی (رویکردی کاربردی به نظریه زمینه‌ای). مشهد: انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد
  30. مولایی، مرتضی(1401)، ارائه الگوی عقلانیت در دفاع مقدس در اندیشه امام خمینی ، دو فصلنامه علمی مطالعات دفاع مقدس و نبردهای معاصر، سال چهارم، شماره هفتم، صص 95-118
  31. مرادی، حجت اله،(1386)، شایعه در سازمان؛ راهنمای کارآمدی سازمان، فصـلنامه عملیـات روانی، سال پنجم، شماره 18، صص 35-4.
  32. مرادی،عبداله،(1395)، عملیات روانی علیه سپاه در الگوی تخاصم راهبردی دشمن،مطالعات عملیات روانی،شماره 44،ص 137-108
  33. مصطفوی، سیدمحمدرضا، محمودی، رضا، جلالی نیا، مجید(1391)، کلیات و مفاهیم جنگ روانی. تهران: انتشارات سیب سبز.
  34. ملکی، سعید، حاتمی، داوود(1400)، راهکارهای ترویج فرهنگ ایثار و شهادت در کشور به‌عنوان ابزاری برای مقابله با جنگ نرم دشمن، دوفصلنامه مطالعات دفاع مقدس و نبردهای معاصر، دوره 3، شماره 5، پاییز و زمستان، صص 96-75.
  35. Forum, G.M,(2003),Pentagon Carries out Psychological Warfare against Amrican People
مطالعات دفاع مقدس و نبردهای معاصر
دوره 5، شماره 8
شهریور 1402
صفحه 189-226

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار