وصیت شهدا

بررسی نقش عوامل جغرافیایی در طرح‌ریزی، اجرا و نتایج عملیات والفجر مقدماتی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکترای جغرافیای نظامی، دانشکده پیامبر اعظم، دانشگاه جامع امام حسین(ع)، تهران، ایران.

2 پژوهشگر مرکز مطالعات دفاع مقدس و نبردهای معاصر، دانشگاه افسری و تربیت پاسداری امام حسین (ع)، تهران، ایران؛ m.radmehr1362@gmail.com

3 پژوهشگر مرکز مطالعات دفاع مقدس و نبردهای معاصر، دانشگاه افسری و تربیت پاسداری امام حسین (ع)، تهران، ایران.

چکیده

عوامل جغرافیایی همواره در سرنوشت یک عملیات نظامی نقش تعیین کننده و حیاتی برعهده داشته  و دارند. این موضوع در طرح ریزی و اجرای عملیات های دفاع مقدس نیز حائز اهمیت بوده است. عملیات والفجر مقدماتی که در تاریخ  18/11/1361 و در منطقه رملی غرب ارتفاعات میشداغ ـ حدفاصل فکه تا چزابه ـ اجرا شد، یکی از همین عملیات ها است. این پژوهش کوشیده است تا با بهره گیری از روش توصیفی ـ تحلیلی، عوامل مؤثر جغرافیایی بر طرح‌ریزی، اجرا و نتایج عملیات والفجر مقدماتی را مورد کنکاش قرار دهد. اساساً این پژوهش در پی یافتن پاسخ این سؤال اصلی است که عوامل جغرافیایی چه نقشی در طرح‌ریزی، اجرا و نتایج عملیات والفجر مقدماتی داشته است؟ یافته‌ها نشان دادند عوامل جغرافیایی در سرنوشت این عملیات هم نقشی حیاتی بر عهده داشتند. از میان عوامل جغرافیای طبیعی، «رمل‌ها یا تپه‌های شنی» بیشترین تاثیر در سرنوشت عملیات والفجر مقدماتی داشته اند. «جنگل عمقر» نیز به‌عنوان یک پوشش گیاهی در این عملیات به رزمندگان اسلام در ایجاد درمانگاه صحرایی، قرارگاه و بنه‌های تدارکاتی، تجهیز، سازمان‌دهی، هدایت و پشتیبانی گردان‌های عمل‌کننده در محور جنوبی کمک شایانی کرده است. همچنین دست کاری در جغرافیای طبیعی منطقه و ایجاد موانع مصنوعی دست‌ساز توسط دشمن بعثی در عدم موفقیت رزمندگان اسلام نقش اساسی ایفاء نموده است. 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Review of the Geographical Factors’ Role in the Planning, Implementation and Results of Preliminary Valfajr Operation

نویسندگان [English]

  • Morteza Karimi 1
  • Mohsen Radmehr 2
  • Mohsen GHaffari 3
1 Ph.D. in Military Geography, School of the Great Prophet, Imam Hossein (AS) University, Tehran, Iran.
2 Researcher of the Holy Defense and Contemporary Battles Studies Center, Imam Hossein University of Officers and Guard Training (AS), Tehran, Iran; m.radmehr1362@gmail.com
3 Researcher at the Center for the Study of Holy Defense and Contemporary Battles, Imam Hossein University of Officers and Guard Training (AS), Tehran, Iran.
چکیده [English]

Geographical factors have always played a decisive and vital role in the fate of a military operation. This issue has also been important in the planning and implementation of sacred defense operations. The preliminary Valfagr operation, that carried out on 1361/11/18 in the western sndy region of the Mishdagh heights, between Fakkeh and Chazzabeh, is one of these operations.
This study tries to investigate the geographical factors affecting the planning, implementation and results of preliminary Valfajr operation by using descriptive-analytical method. Basically, it has tried to answer the main question: what role did geographical factors play in the planning, implementation and results of the preliminary Valfajr operation?
The findings show that geographical factors also played a vital role in this operation. Among the natural geographical factors, "sand dunes" played the most important role in this operation. As a vegetation in operation, Amghar Forest has helped Islamic warriors in establishing field clinics, training camps and bases, equipping, organizing, directing and supporting the operating battalions in the southern axis. The natural geography of the area prevented the armor from being used properly for the operation. In addition to this natural barrier, artificial Iraqi man-made barriers have caused a key role in the failure of Islamic fighters in this operation.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Preliminary Valfajr
  • Geographical factors
  • Sand
  • Barriers
  • Amghar Forest
  1. افشین، یدالله (1373). رودخانه‌های ایران، تهران: وزارت نیرو.
  2. بوذرجمهری، علیرضا (1364). نگرشی به شهرستان دشت آزادگان، تهران: سازمان برنامه ‌و بودجه.
  3. پوراحمد، احمد (1390). جغرافیای عملیات ماندگار دفاع مقدس، تهران: بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدس.
  4. پورجباری، پژمان (1390). اطلس جغرافیای حماسی، جلد اول، تهران: انتشارات صریر.
  5. رزم آرا، علی (1320). جغرافیای نظامی ایران (خوزستان)، تهران: انتشارات ارتش.
  6. رمضانی، نبی‌الله (1381). نقش عوامل جغرافیایی در عملیات عاشورای 3، فصلنامه ره‌آورد مدیریت نظامی، شماره 7، پاییز.
  7. سالمی‌نژاد، عبدالرضا (1397). نبرد در رمل‌های جنگل عمقر، تهران: نشر نیلوفران.
  8. لطف‌الله زادگان، علیرضا (1392). روزشمار جنگ ایران و عراق، کتاب بیست و سوم، والفجر مقدماتی، تهران: مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس.
  9. طاهری، عباس (1388). مهندسی رزمی، تهران: مرکز تألیف کتب درسی معاونت تربیت و آموزش سپاه.
  10. کریمی، مرتضی. شاه‌زیدی، سمیه‌سادات (1398). ژئومورفولوژی و آمایش سرزمینی ایران، تهران: مؤسسه چاپ و انتشارات دانشگاه جامع امام حسین(ع).
  11. علایی، حسین (1395). تاریخ تحلیلی جنگ ایران و عراق، تهران: انتشارات مرز و بوم.