سرمایه‌های اجتماعی و معنوی دفاع مقدس

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار، گروه جامعه شناسی، دانشگاه آزاد واحد دهاقان

2 کارشناسی ارشد دانشگاه پیام نور

3 مدرس و پژوهشگر

چکیده

«سرمایه اجتماعی» به‌عنوان یکی از مفاهیم کاربردی و عمده در مکاتب جامعه‌شناسی جدید؛ از عوامل اساسی نیل به اهداف اجتماعی نیز محسوب می‌شود. نوشتار پیش رو قصد دارد تا با مشخص نمودن عناصر کمی و کیفی سرمایه اجتماعی در دوران دفاع مقدس، به بررسی و تأثیر آن بر تداوم انقلاب اسلامی ایران بپردازد. از این­رو موضوع عمده این نوشتار چگونگی کارکرد سرمایه اجتماعی و معنوی در دوران دفاع مقدس می‌باشد. فرض اصلی بر این است که دفاع مقدس به تأسی از فرهنگ عاشورایی اسلام به تولید سرمایه اجتماعی و معنوی بالایی پرداخته و بدین ترتیب موجبات مقاومت و بالندگی جامعه اسلامی ایران در برابر تمام قدرت‌های استکباری جهان را فراهم نموده است. روش به کار گرفته شده در این تحقیق «توصیفی- تاریخی و تحلیلی» است؛ همچنین این نوشتار کوشیده است تا به کمک روش تحقیق اسنادی، ضمن مطالعه متون و آثار مربوط به دوران دفاع مقدس، با استفاده از تکنیک «سند پژوهی» به استخراج و تحلیل مصادیق پیروی از فرهنگ عاشورای حسینی (ع) و مفاهیم مرتبط با سرمایه اجتماعی و مؤلفه‌های آن، بپردازد. در این تحقیق مؤلفه‌های ساختاری، شناختی و ارتباطی سرمایه اجتماعی در زمان دفاع مقدس به‌صورت‌ جداگانه؛ شناسایی و مورد بررسی قرار گرفته است. در همین راستا مدلی از مهم‌ترین مصادیق سرمایه اجتماعی و معنوی دفاع مقدس نیز ارائه شده است. محققان در پایان به این نتیجه رسیده­اند که دوران طلایی دفاع مقدس، با پیروی از مکتب حسینی (ع) به تولید، غنا بخشیدن و تقویت سرمایه اجتماعی –آن چنان که در اسلام موجود می‌باشد- پرداخته و این سرمایه­ها موجب مقاومت و پیروزی در زمان جنگ تحمیلی شده است. به نظر می‌رسد احیا و توسعه انقلاب اسلامی و همچنین بیداری ملل مسلمان دنیا در مسیر مبارزه با دشمنان، بدون رعایت مدل مذکور امکان‌پذیر نمی‌باشد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Social and Spiritual Assets of the Sacred Defense

نویسندگان [English]

  • Gholam Abbas Rahmani 1
  • Mohsen Hadi Tahan 2
  • Aazam Alashvandi 3
  • Elaheh Sadeghi 3
1 Ph. D in Sociology and Trainer of Sahid Rajaei Educationalist University, Fars Province
2 M. A of Payame Noor University
3 Trainer and Researcher
چکیده [English]

"Social asset" as one of the most important implications in the new sociology schools is considered as one of the key factors in achieving social goals. The present paper intends to investigate the influence of continuation of the Islamic Revolution by identifying the quantitative and qualitative elements of social asset during the sacred defense. Hence, the main subject of this paper is "how the social and spiritual asset is functioning during the sacred defense". The main hypothesis is that the sacred defense has been based on the culture of Ashura of Islam by generating high social and spiritual asset has caused the resistance and uplift of the Islamic society of Iran against all powers of the world. The method used in this research is "descriptive-historical and analytical'. This paper has also tried to extract the texts through the method of documentary research while studying texts and works related to the period of the sacred defense using the document research technique and analyzing instances of following the culture of Ashora of Hosseini (AS) and concepts related to social components. In this research, structural, cognitive and communicational components of social capital have been identified and investigated during the period of the sacred defense separately. In this regard, the model of the most important examples of the asset of society as to produce, enrich and strengthen the social asset, as it is in Islam, and that these resources have been created resistance and victory during the time of imposed war. It seems that the revival and development of the Islamic Revolution, as well as the awakening of the Muslim nations of the world, are not possible in the pass of fighting against enemies without observing the model.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sacred Defense
  • Structural
  • Cognitive and Communicational components of Social Capital
  • Culture of Ashora
  1. قرآن کریم
  2. اسفندیاری، محمد (1386)؛ آگاهی (درباره معنی و ویژگی‌های مفهوم آگاهی)، مجله: خردنامه همشهری «دی - شماره 22»
  3. اصغری، محمد (1391)؛ سرمایه‌ی اجتماعی، چیستی، مؤلفه‌ها و رابطه‌ی آن با دین، مجله پژوهش‌های اجتماعی اسلامی «مرداد و شهریور - شماره 95»
  4. امام خمینی (1378)؛ صحیفه امام (نور) مجموعه آثار امام خمینی، موسسه تنظیم و نشر آثار امام ج 15
  5. امیر خط‌شکن، یادنامه فرمانده گردان سیدالشهداء، شهید مصطفی کلهری ص 113
  6. بنیانیان (1386)؛ درس‌های ناشناخته از دفاع مقدس، مجله: سوره اندیشه «مهر و آبان و آذر - شماره 35»
  7. توسلی، غلامعباس (1384)؛ مفهوم سرمایه اجتماعی در نظریه‌های کلاسیک وجدید، نامه علوم اجتماعی شماره 26.
  8. توسلی، غلامعباس و موسوی، مرضیه (1382)؛ سرمایه در نظریات کلاسیک و جدید با تأکید بر نظریه‌های سرمایه اجتماعی، نامه علوم اجتماعی، شماره 26.
  9. چلبی، مسعود (1375)؛ وفاق اجتماعی، مجله: مطالعات جامعه‌شناختی، بهار 1372 - شماره 6
  10. حسن‌پور درودگر، زینب (1390)؛ مطالعه سرمایه اجتماعی در محلات تهران : یک تحلیل چند سطحی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد دانشگاه الزهرا، استاد راهنما مرضیه موسوی خامنه
  11. حسینی، سید رضا؛ نیکرو، سعید (1389)؛ دفاع مقدس در آیینه پژوهش، مجله: کتاب ماه تاریخ و جغرافیا «بهمن 1389 - شماره 153»
  12. حقیقتیان، منصور (1385)؛ سرمایه اجتماعی: تعاریف و ابهامات، فصلنامه علمی-پژوهشی دانشگاه آزاد اسلامی-واحد شوشتر سال اول-پیش شماره اول-پائیز
  13. خدری، بهزاد و همکاران (1391)؛ در مطالعه عوامل مؤثر بر شکل‌گیری سرمایه اجتماعی زنان شهری (مطالعه موردی: منطقه 3 تهران)، همایش زنان و زندگی شهری، دانشکده مدیریت دانشگاه تهران
  14. درویشی، امید (1387)؛ تأثیر متقابل دفاع مقدس و فرهنگ مهدویت، مجله: انتظار موعود«زمستان 1387 - شماره 27»
  15. روزنامه جمهوری اسلامی ایران
  16. عیوضی، محمدرحیم و فتحی، یوسف (1390)؛ رهبری و سرمایه اجتماعی با رویکرد به رهبری امام خمینی (ره)، پژوهشنامه متین، تابستان - شماره 51
  17. سایت الغدیر
  18. سایت پژوهشگاه علوم و معارف دفاع مقدس
  19. فصیحی، امان الله(1386)؛ دین و سرمایه اجتماعی، معرفت «اسفند 1386 - شماره 123».
  20. قرقانی، محبوبه (1393)؛ عوامل اجتماعی و فرهنگی مؤثر بر سرمایه اجتماعی (مطالعه موردی زنان عشایر دره شوری)، پایان‌نامه کارشناسی ارشد دانشگاه آزاد اسلامی دهاقان، استاد راهنما علی‌اصغر محمدی.
  21. قدسی امیر (1389)؛ جایگاه سرمایه اجتماعی در باز تولید قدرت نرم جمهوری ایلامی ایران، فصلنامه راهبرد، سال 8 ش 30.
  22. قدیمی، مهدی (1386)؛ بررسی میزان اعتماد اجتماعی و عوامل مؤثر بر آن در بین‌ دانشجویان دانشگاه‌های زنجان، شناخت، بهار- شماره 53.
  23. کافی، غلامرضا؛ (1390)؛ مجله: ادبیات پایداری «سال دوم، پاییز 1389 و بهار 1390- شماره 3 و 4»
  24. کسانی، کریم و کسانی، عزیز (1389)؛ بررسی عوامل مؤثر بر شکل‌گیری سرمایه اجتماعی در بین جوانان شهر ایلام، مجله علمی پژوهشی سلامت و بهداشت اردبیل، دوره اول، شماره دوم، پاییز، صص 69 تا 77.
  25. کلمن، جیمز اس (1377)؛ بنیادهای نظریه اجتماعی، ترجمه منوچهر صبوری، تهران نشر نی.
  26. ولی پور زروحی، سید حسین (1384)؛ هویت ملی و دفاع مقدس فصلنامه مطالعات ملی، 23، سال ششم، شماره 3.
  27. ناطق پور، محمدجواد. فیروزآبادی، سید احمد (1385)؛ شکل‌گیری سرمایه اجتماعی و فرا تحلیل عوامل مؤثر بر آن، نامة علوم اجتماعی، شماره ۲۸، صص 160 ـ 190
  28. ماه پیشانیان، مهسا( 1390)؛ جایگاه و نقش بسیج در رویکرد امنیت نرم نظام جمهوری اسلامی ایران، مجله: مطالعات راهبردی بسیج» پاییز 1390- شماره 52.
  29. مجموعه مقالات (1357)؛ کنگره سرداران شهید استان اصفهان، لشکر 14 امام حسین (ع).
  30. مزینانی، محمدصادق؛ درس‌ها و عبرت‌های عاشورا در عرصه رفتار سیاسی، نشریه حکومت اسلامی، سال هشتم، شماره 1 (نمایه شده در سایت مرکز کامپیوتری علوم اسلامی)
  31. منصوری لاریجانی، اسماعیل (1357)؛ آشنایی با دفاع مقدس، نشر خادم الرضا (ع) به اهتمام پژوهشگاه علوم و معارف دفاع مقدس تهران چاپ دوم
  32. موسوی؛ میرطاهر (1385)؛ مشارکت اجتماعی یکی از مؤلفه‌های سرمایه اجتماعی، مجله رفاه اجتماعی، زمستان شماره 23، صص 121 تا 141.
  33. کوهکن، علیرضا (1388)؛ مؤلفه‌های سرمایه اجتماعی اسلام، مجله راهبرد توسعه، بهار شماره 17.
  34. یادنامه شهید چمران؛ دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
  35. Coleman, j. (1998). Social Capital in the Creation of Human Capital, American Journal of Sociology, Vol. 94.
  36. Field, J. (2003). Social Capital, London, Routledge Pub.
  37. Putnam, R.D. (1993). Making democracy work –civic traditions in modern Italy, Princeton NJ:princeton university Press