سلفی‌گری در عراق و تأثیر آن بر منافع ملی جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 مدرس دانشگاه افسری و تربیت پاسداری امام حسین (علیه‌السلام)

2 دکتری فلسفه، مدرس دانشگاه افسری و تربیت پاسداری امام حسین (علیه‌السلام)

چکیده

منطقه خاورمیانه در طول تاریخ مدرن خود همواره شاهد تحولات و دگرگونی‌هایی بوده که امنیت و سیاست در سطح بین‌المللی را به شدت متأثر کرده است. در این میان، اشغال عراق از سوی آمریکا در سال 2003، سرنگونی صدام و تغییر رژیم در این کشور را می‌توان مهم‌ترین رویدادی تلقی کرد که به شکل‌گیری دوره جدیدی از تعاملات میان بازیگران منطقه‌ای، توازن قدرت در خاورمیانه و در مجموع تصویر نوینی از منطقه منجر شده است. تنش‌های سیاسی و تنازعات حاصل از آن می‌تواند به افزایش نا امنی در جوامع و بروز چالش‌های امنیتی و در نهایت، بحران منطقه‌ای بیانجامد. تجربه حاصل از عملکرد طالبان در آغاز قرن بیست و یکم و آشوب‌سازی دولت آمریکا در منطقة خاورمیانه، تنازعی را شکل داد که بخشی از آن در فرقه‌سازی و ظهور نا امنی در کشورهای اسلامی نمایان شده است. بحرانی که در عراق با نمایش گروهک تکفیری به نام داعش (دولت اسلامی عراق و شام) شکل گرفت؛ محصول تنازعات فرقه‌ای است که ریشه در عملکرد گذشتة دخالت‌های خارجی در منطقه داشته و راه را برای استمرار بحران‌سازی در منطقه هموار ساخته است. کشور عراق با بازیگران مهم منطقه‌ای از جمله ایران، ترکیه و عربستان سعودی همسایه است و تحولات آن بر این کشورها نیز تأثیرگذار است. ایران در میان همسایگان و بازیگران منطقه‌ای عراق، با رویکرد مثبت نسبت به واقعیت‌ها و ساختار سیاسی جدید آن کشور؛ همواره از برقراری امنیت، ثبات، تمامیت ارضی و وحدت ملی در عراق پس از صدام حمایت کرده است. با این حال، عراق پس از صدام به دلیل فضای نا‌امنی، حضور نیروهای آمریکایی، خشونت‌های فرقه‌ای، وجود نیروهای سلفی و رشد افراط‌گرایی، واجد برخی تهدیدات (هرچند شاید مقطعی) نیز برای ایران بوده است. بنابراین عراق با مجموعه ویژگی‌های ژئوپلیتیکی سرزمینی - قومی- مذهبی - فرهنگی و اقتصادی، تعریف مشخصی در منافع ملی ایران داشته و جایگاه خاصی را در سیاست‌های ایران به خود اختصاص داده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Salafism in Iraq and its Impact on the National Interests of the Islamic Republic of Iran

نویسندگان [English]

  • Seyed Sajjad Hosseini Dehnavi 1
  • Ruhollah Pourasiab 2
1 Lecturer at Imam Hussein University of Officers and Guards Training
2 Doctor of Kalam, lecturer at Imam Hussein University of Officers and Guards Training
چکیده [English]

 The Middle East region has always seen developments and transformations during its modern history. In the meantime, the occupation of Iraq by the United States in 2003, the overthrow of Saddam and regime change in this country can be considered the most important event that at all forms a new era of interactions among the regional actors, the balance of power in the Middle East. The political tensions and its conflict can lead to an increase of insecurity in societies and the incidence of security challenges, and ultimately, to the regional crisis. The experience of the Taliban's performance at the beginning of the 21st century and the repression of the USA government in the Middle East region formed a strike that has been featured in forming the sects and appearance of insecurity in Islamic countries. The crisis in Iraq which began by the show of the Takfiri group called ISIS (the Islamic State of Iraq and Syria) from the beginning of this year and continued over the past few months, is the product of sectarian conflicts that has rooted in the past performance of foreign interference in the region and has made its continues at the region. Iraq is neighbor with major regional actors, including Iran, Turkey and Saudi Arabia, so its developments are influential on these countries. Iran among the neighbors and regional actors in Iraq, with a positive approach to the realities and the new political structure of that country has constantly supported establishing security, stability, territorial integrity and national unity of Iraq after Saddam. However, Iraq (after Saddam) due to insecurity, the presence of American forces, sectarian violence, the presence of Salafi forces and extremism growth, has also been some threats (albeit temporary) for Iran. Therefore, Iraq has an exact definition of Iranian national interests with its geopolitical characteristics, ethnic, religious, cultural and economic characteristics and has a specific position in Iran's policies

کلیدواژه‌ها [English]

  • Salafism
  • national interests
  • National Security
  • geopolitical
  1. اسدی، علی‌اکبر (۱۳۸۸). ظهور و افول القاعده در عراق. فصلنامه راهبرد، سال هجدهم، شماره 51.
  2. اسدی، علی‌اکبر (۱۳۸۷). تهران پژوهشکده تحقیقات استراتژی، مجمع تشخیص مصلحت نظام.
  3. امیر نوحی، محمد (۱۳۸۶). بررسی جریانات سلفی اهل سنت و تأثیرات آن بر محیط جمهوری اسلامی ایران. سخنرانی در دانشگاه امام حسین (ع).
  4. امیرزاده، عباس (۱۳۹۰). بیداری اسلامی و ژئوپلیتیک جدید قدرت در خاورمیانه.
  5. آشوری، داریوش (۱۳۷۳). دانشنامه‌ سیاسی. تهران: انتشارات مروارید.
  6. آقابخشی، علی (۱۳۷۴). فرهنگ علوم سیاسی. تهران: مرکز اطلاعات مدارک علمی ایران.
  7. بابی، سعید (1379). هراس بنیادین: اروپامداری و ظهور اسلام‌گرایی؛ ترجمه غلامرضا جمشیدی‌ها و موسی عنبری، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
  8. بداشتی، علی الله (۱۳۸۸). شناخت سلفیه. فصلنامه اقوام و مذاهب، میثاق امین، سال سوم، ش ۱۲.
  9. بوزان، باری (۱۳۸۷). مردم دولت‌ها و هراس. تهران: ترجمه و انتشارات پژوهشکده مطالعات راهبردی.
  10. البوطی، محمد سعید رمضان (۱۳۸۷). سلفیه؛ بدعت یا مذهب؛ ترجمه حسین صابری. مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی.
  11. بهنساوی، سالم (۱۳۹۳). نقد و بررسی اندیشه تکفیر؛ ترجمه سالم افسری، نشراحسان.
  12. پوراردکانی، عباس باقر (بی تا). بررسی مشروعیت حمله نظامی آمریکا به عراق. تهران: مجله تحولات جهان، موسسه بین‌المللی ابرار معاصر.
  13. پورسعید، فرزاد (۱۳۵۸). تروریسم نوین و منافع ملی جمهوری اسلامی ایران. مطالعات راهبردی.
  14. جعفری ولدانی، اصغر (۱۳۸۴). مواضع و عملکرد کشورهای عربی نسبت به تحولات عراق. تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت خارجه.
  15. حائمی، محمدرضا؛ بحرانی، مرتضی (1392). دایرة‌المعارف جنبش‌های اسلامی.
  16. حافظ‌نیا، محمدرضا (۱۳۷۱). خلیج‌فارس و تنقش استراتژیک تنگه هرمز. تهران: سمت.
  17. حافظ‌نیا، محمدرضا (۱۳۸۵). اصول و مفاهیم ژئوپلیتیک. مشهد: انتشارات پاپلی.
  18. حیدری مهذب، حسین (۱۳۹۳). مرز تطبیقی جریان وهابیت. پژوهشگاه منطقه‌ای.
  19. خسروشاهی، رضا (۱۳۴۱). علل ظهور فرق و مذاهب اسلامی. تهران: انتشارات وزارت امور خارجه.
  20. الرهیمی، عبد الحلیم (1380). تاریخ جنبش اسلامی در عراق؛ ترجمه جعفر دلشاد. اصفهان: انتشارات چهار باغ.
  21. خسروی، غلامرضا (۱۳۹۰). چشم‌انداز عراق آینده. تهران: انتشارات پژوهشکده مطالعات راهبردی، چاپ اول.
  22. خلیلی، محسن (۱۳۹۰). بایستگی‌های ژئواکونمیک توسعه منطقه‌ی جنوب شرقی ایران، فصلنامه‌ی روابط خارجی، سال سوم، شماره چهارم.
  23. دکمجیان، هرایر (۱۳۷۷). جنبش‌های اسلامی معاصر در جهان عرب؛ ترجمه حمید احمدی. تهران: کیهان.
  24. دومین کنگره انجمن ژئوپلیتیک ایران (1384). ژئوپلیتیک شیعه در خاورمیانه پس از حمله آمریکا به عراق. تهران: دانشگاه تربیت مدرس.
  25. دهقان طراز جانی، محمود (۱۳۷۹). روابط خارجی ایران و همسایگان در دو دهه انقلاب اسلامی. تهران: انتشارات سروش.
  26. رحیم صفوی، یحیی (۱۳۸۷). مقدمه‌ای بر جغرافیای نظامی ایران. تهران: انتشارات سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح.
  27. رضوانی، علی‌اصغر (۱۳۸۴). شیعه‌شناسی و پاسخ به شبهات. تهران: نشر مشعر، چاپ دوم، ج ۲.
  28. رضوانی، علی‌اصغر (۱۳۸۸). شناخت سلفی‌ها. تهران: انتشارات مسجد مقدس جمکران.
  29. روحانی، حسن (۱۳۸۸). آشنایی با کشورهای اسلامی. تهران: نشر مشعر.
  30. روشندل، جلیل (۱۳۲۴). امنیت ملی و نظام بین‌المللی. تهران: انتشارات سمت.
  31. زندی، داود (۱۳۹۳). پیشروی داعش در عراق و تأثیر آن بر امنیت ملی ج. ا. ا ایران. تهران: پژوهشکده فارابی.
  32. سبحانی، جعفر (۱۳۹۲). سلفی و سلفی‌گری، مجلات نور.
  33. سبحانی، جعفر (۱۳۹۲). آشنایی با مکتب سلفی، مجله تخصصی کلام اسلامی.
  34. سبحانی، جعفر (1393). ریشه‌های پدیده تکفیر از دیدگاه علمای اسلام. قم: کنگره جریان‌های افراطی تکفیری.
  35. سجادپور، محمدکاظم (1382). بحران عراق و منافع ملی جمهوری اسلامی ایران، مطالعات راهبردی، ش 21.
  36. سلیمان‌زاده، عباس (۱۳۸۹). چالش‌های پیش روی دولت عراق، فصلنامه مطالعات سیاسی، سال نهم، شماره.
  37. صفوی رحیم، یحیی (۱۳۸۴). مقدمه‌ای بر جغرافیای نظامی ایران: شمال و شمال غرب کشور. تهران: انتشارات دانشگاه امام حسین (ع)
  38. طاهری بن چناری، میثم (۱۳۸۲).سابقه استعماری انگلیس در خلیج فارس. مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی.
  39. عباسی، حبیب (۱۳۸۹). بنیان‌های وهابیت- تضاد مذهب شافعی با وهابیت. مقالات نور.
  40. عبدی‌پور، حسین (۱۳۸۸). جریان‌شناسی معاصر. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، مرکز مدیریت حوزه علمیه قم.
  41. العزاوی، عباس(۱۹۵۵). تاریخ العراق بین احتلالین، جلد 6 بغداد.
  42. عزتی، عزت الله (۱۳۸۱). تحلیلی بر ژئوپلیتیک ایران و عراق. تهران: انتشارات وزارت امور خارجه.
  43. علی‌بخشی، ابراهیم؛ بیات، محمدحسن (۱۳۸۷). مبانی نظری منافع ملی. تهران: سازمان عقیدتی سیاسی ارتش جمهوری اسلامی ایران، نشر اجا.
  44. علیزاده موسوی، سیدمهدی (۱۳۹۳). گونه‌شناسی سلفی‌گری و وهابیت. قم: دفتر تبلیغات حوزه علمیه قم، ناشر آوای منجی.